Chat with us, powered by LiveChat
Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Երբ օրենքի փոխարեն գործում է անձնական քմահաճույքը. ի՞նչ կամայականություններ կան իրավական ոլորտում. «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Հայաստանը ՄԻԵԴ մասնակից և Եվրոպայի Խորհրդի անդամ 47 պետության շարքում զբաղեցնում է 1-ին տեղը` ըստ Հայաստանի դեմ ներկայացված հայցերի քանակի: Վիճակագրությունը փաստում է դատական համակարգում լրջագույն խնդիրների մասին: Ինչպես նշում է «Ընդդեմ իրավական Կամայականության» ՀԿ գործադիր տնօրեն Լարիսա Ալավերդյանը, այդ ոլորտում ոչ այդքան օրենսդրական բացերի խնդիր կա, որքան առկա օրենքի չգործադրման ու դատական համակարգում ներգրավված մարդկանց կամայական գործողությունների: Թերևս ամենամտահոգիչը շարունակում է մնալ անձի հանդեպ որպես խափանման միջոց մասսայաբար՝ մոտ 90 տոկոս դեպքում, կալանքի կիրառումը: Դատական համակարգում և իրավական այլ ոլորտներում առկա կամայականությունների մասին է «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն» հաղորդաշարի այս թողարկումը:

- Տիկին Ալավերդյան, Դուք երկար տարիներ այս ոլորտում եք աշխատում, անգամ ՀԿ-ի անունն է հուշում այդ մասին, եւ, թերեւս, առավելագույն փորձն ունեք: Մեր պրակտիկայում իրավական դաշտում ո՞ր ոլորտներում եւ որքանո՞վ տեղ ունեն կամայական որոշումները:

- Մենք սկսել ենք մեր գործունեությունն այն ժամանակ, երբ մեր հիմնական պայքարն ուղղված էր Ադրբեջանի դեմ, որը կամայական որոշումներով, բռնությամբ, սպանություններով փաստորեն դուրս հանեց, «Օղակ» գործողությունը եւ ամեն ինչ հիմնականում քողարկվում էր արդեն ընդունված եւ կարեւորագույն  որոշումներից էր կարծես դա՝ զինված խմբերի զինաթափումը: Անկախության հենց առաջին տարիներին շատ արագ նկատեցինք, որ կամայական որոշումներ ընդունելը կարծես թե սովորույթ է իշխանությունների համար: Ես կսկսեմ ամենապարզից,  ոչ այնքան  օրենքներից, ինչքան ենթաօրենսդրական ակտերից, որոնք, օրինակ, վերաբերում են աշխատանքային իրավունքներին: 1992թ. մենք համակարգ ենք փոխել, այսինքն՝ մտել ենք ազատ շուկայական հարաբերությունների համակարգ, իսկ Աշխատանքային օրենսգիրքը փոխվել է, եթե չեմ սխալվում, 18-20 տարի անց: Փաստորեն գործում էր Աշխատանքային հին օրենսգիրքը, եւ ժամանակ առ ժամանակ ընդունվող օրենքները, կառավարության որոշումները եւ այլն: Այսօր դժվար է պատկերացնել, թե աշխատանքային իրավունքների ոլորտում ինչքան խնդիրներ են կուտակվել, որովհետեւ գործել ենք հակասական օրենսդրական կամ իրավական դաշտում: Եվ դա ծանր է անդրադարձել երկու առումով. առաջինը, որ փակվում էին գործարանները, եւ մարդիկ ուղղակի դուրս էին շպրտվում եւ մնում էին  առանց աշխատանքի: Նման դեպքերում ընդունված է, որ կառավարությունը պետք է ծրագրեր մշակի, որով մի ոլորտում ժամանակին աշխատած մարդկանց ներուժը սահուն ձեւով տեղափոխվի մեկ այլ ոլորտ: Չի արվել, եւ սա ոչ  միայն կամայականություն է, այլեւ՝ իրավունքների կոպիտ ոտնահարում: Կառավարությունը եւ իշխանությունները, ինչպես ասում են, ձեռքերը լվացել եւ մի կողմ են քաշվել, ինչը, անշուշտ, բերեց անկառավարելի արտագաղթի, որը շարունակվում է մինչ օրս: Երկրորդը. ես աշխատում եմ Հայ-ռուսական համալսարանում, որտեղ կան հրաշալի դասախոսներ, որոնք միաժամանակ նաեւ դատավորներ են: Նախապես ասեմ, որ երբ քննադատում եմ դատական համակարգը, լավագույն դատավորները պետք է դա չվերագրեն իրենց: Մենք պետք է հասկանանք, որ խոսքը համակարգի մասին է: Երբ մենք խոսում ենք դատական որոշումների մասին, ես նախ եւ առաջ պետք է առանձնացնեմ այդ չափ ու սահման չիմացող, որպես խափանման միջոց ընտրվող կալանքը: Կամայականությունն էլ պետք է չափ ունենա: Երբ կարդում ես օրենքը, դրանում բոլոր հնարավորությունները տված են, որ դատարանները ճիշտ գործեն: Դատավորին տրված  է լավ հնարավորություն՝ հաշվի առնել անձի որակները, առանձնահատկությունները, եւ դա ամենեւին պետք չէ դիտարկել որպես կոռուպցիայի հնարավորություն: Հակառակը, դա տրվել է ոչ թե կոռուպցիայի հնարավորություններն ընդլայնելու համար, այլ այդ իրավական որոշումը բերել-դարձնել համարժեք այն հանցանք լինի, օրինազանցություն, տվյալ դեպքում զանցանքի  մասին ենք խոսում, այսինքն հանցագործության հատկանիշներ ունեցող որեւէ արարք, որը դեռ պետք է ապացուցվի: Բայց ավելի քանի 90 տոկոսի դեպքում ընտրվում է կալանքը: Ես ուզում եմ, որ բոլորը հասկանան, թե ինչքան լավ է օրենքով գործելը, բայց առայժմ չունեմ այդ զգացումը: Կարող եմ մատնանշել կամայական այնպիսի օրենքներ, որոնք ընդունվում են տնտեսական ոլորտը կարգավորելու համար: Բերեմ օրինակներ իմ պատգամավոր եղած ժամանակներից, որոնք շարունակվում են մինչ օրս: Բերվում են օրենքներ, որոնցում հստակ երեւում են իրավական շատ անորոշություններ՝ սահմանումների, օրինախախտի պատժի կամ պատասխանատվության հարցի կարգավորման: Քննարկման ժամանակ արվում են դիտարկումներ, խելացի առաջարկություններ ե՛ւ ընդդիմադիր, ե՛ւ իշխանական դաշտից: Որպես կանոն՝ ընդունվում են այն առաջարկությունները, որոնք կրում են խմբագրական բնույթ: Օրինակ, ես հիշում եմ մի լավ դեպք, երբ երեք ամիս հետո նույն օրենքը բերել եւ ոգեւորությամբ ապացուցել են, որ պետք է անեն այն, ինչ երեք ամիս առաջ ապացուցել են այլ պատգամավորներ: Եթե նայեք օրենսդրական գործունեությանը եւ չափեք, թե ինչ տոկոս են կազմում օրենսդրության փոփոխությունները, ընդ որում՝ 1-3 տարվա ընթացքում ընդունված օրենքները, կտեսնեք, որ ցուցանիշը չափազանց մեծ է: Այդ առումով, կարծում եմ, ի սկզբանե գործում են ոչ թե իրավական կամ երկրի այս ոլորտի զարգացման տրամաբանության համաձայն, այլ հակառակը՝ հօգուտ ինչ-որ մեկի կամ որեւէ ոլորտի  մեջ դիրք ունեցողի: Պատահական չէ, որ այդ ժամանակ ես, բոլորովին էլ ոչ կատակով, թեեւ որպես կատակ էր հնչում, ավելի իրազեկ պատգամավորի միշտ հարցնում էի. «Չե՞ք ասի այս օրենքի ազգանունը», որովհետեւ լավ երեւում էր, որ դա շատ հասցեական է, անձնավորված: Առանձնացնեմ նաեւ մեր շրջապատին, առողջ ապրելակերպին եւ, այսպես կոչված, «չորրորդ սերնդի» մարդու իրավունքներին վերաբերող օրենքները՝ կլոններ, փոխնակ մայրություն, որդեգրում, արտասահմանում՝ էֆթանազիա: Սա շատ մեծ դաշտ է, որտեղ զգուշությունը, ավելի հաշվարկված մոտեցումը երբեք ավելորդ չի լինելու: Այդպիսի օրենքների դեպքում ցանկացած նորմի հետեւում անպայման պետք է տեսնել մարդկային կյանքեր եւ ճակատագրեր:

- Իրականում սրանցից յուրաքանչյուրի մասին կարելի է մեկ առանձին հաղորդաշար կազմակերպել: Անդրադառնանք դատական համակարգին: Ես հասկացա, որ  այստեղ, ի տարբերություն աշխատանքային օրենսգրքի, ոչ թե օրենսդրական բացթողում, այլ դրա գործարկման խնդիրը կա:

- Ես  լավ ճանաչում եմ անձանց, ովքեր ընդգրկված են Քրեական օրենսգրքի եւ այլ օրենքների փոփոխության մեջ, եւ ողջունում եմ նրանց, որովհետեւ այնտեղ կա տրամաբանություն, գնում են իրավաբանական գիտելիքի եւ գիտության զարգացման հետքերով: Կարծում եմ, որ այդ դաշտում մենք ունենք իրավակիրառական պրակտիկա: Երբ կա օրենք, որը համապատասխանում է ե՛ւ այսօրվա պահանջներին, ե՛ւ մինչեւ անգամ զարգացմանը, բայց երբ նայում ես իրավակիրառական պրակտիկային, դրանց տարբերությունը շատ մեծ է: Դա կոչվում է «մկրատ», եւ այս «մկրատի» կրճատումը բավականին մեծ խնդիր է: Իրավական պետության կայացումը շատ անգամ չափելի է դրանով. ինչքանով է իրավակիրառական պրակտիկան տարբերվում, օրինակ, օրենսդրությունից: Նույնը վերաբերում է նաեւ քրեակատարողական հիմնարկներին: Պետք է դրական մի միտում արձանագրեմ. վերջապես վաղաժամկետ ազատման հարցերով զբաղվող հանձնաժողովները սկսել են աշխատել: Քանի որ մեր կազմակերպությունը, հանձին նախագահի, այդ հանձնաժողովի անդամ է, տեսնում ենք, որ հաճախ, քանի որ դա քվեարկությամբ է տեղի ունենում, այն անդամները, որոնք դեռ կրում են անցյալի հետքերը, էլի ստացվում է, որ շատ անգամ ընդունվում է որոշում, որը չի նպաստում ո՛չ այդ անձի, ո՛չ էլ մեր հասարակության առողջացմանը: Մենք պետք է հստակեցնենք, որ այդ քրեակատարողական հիմնարկների վերաբերյալ մեր բոլոր գործողությունները պետք է դիտարկենք ոչ թե որպես հատուկ խմբի, այլ որպես մեր հասարակության  մի մասին ուղղված: Երբ այդպես դիտարկենք, կտեսնենք, որ անելիքը շատ-շատ է, թեկուզ, կրկնում եմ, առկա են դրական փոփոխություններ, ինչը մեզ պետք է ոգեշնչի:

- Դատական համակարգում, բացի համատարած կալանքի կիրառումից, որո՞նք են, ըստ Ձեզ, ամենատարածված կամայական որոշումները:

-Ես խոսում էի քրեականի մասին, իսկ հիմա անցնենք քաղաքացիականին: Կամայականությունը շարունակում է գործել քաղաքացիների գույքային իրավունքի ոլորտում: Գույքային իրավունքները ոտնահարվել են, բոլորդ պետք է հիշեք, երբ կալանք էր դրվում ամբողջ հաշվի վրա, եթե ինչ-որ տուգանք չէր մուծվել:  Դա ճչացող, խայտառակ  մի բան էր: Երբ լսում ենք, որ ինչ-որ մեկը մյուսից գումար կամ սեփականություն է վերցրել եւ չի վերադարձրել, ասում ենք, որ մարդկային մեղքերի դաշտում է գտնվում, բայց անհասկանալի է, երբ արվում է պետական կամ մասնավորի մակարդակով: Փաստորեն ժամանակ, դատական գործընթացներ պետք է անցնեն, որ հասկանանք, որ աղբը պետք է գցել աղբամանը: Հաջորդ, ամենացավալի խնդիրը դրամական    ավանդների   դիմաց փոխհատուցման ծրագիրն է: Ես շփվում եմ շատ խոցելի խմբերի հետ, եւ քանի որ մոտենում է Սումգայիթի ջարդերի 30-ամյակը, հանդիպում եմ նաեւ սումգայիթցիների հետ, եւ իմանում, որ 85-ամյա անձն ընդգրկված չէ առաջնահերթության կարգով փոխհատուցման իրավունք ունեցող որեւէ խմբի մեջ: Այդ ի՞նչ կամայական որոշում է, ըստ որի այդ ծրագրի մեջ չեն մտնում առավել տուժած փախստականները, հաշմանդամները կամ նրանք, ում տարիքը կյանքի միջին տեւողությունից բարձր է: Եթե սահմանված է կյանքի  միջին տեւողություն, արդյոք տրամաբանական չէ՞, որ առաջնահերթությունը տրվի այդ խմբերին: Իսկ եթե նրանց մեջ կան առավել խոցելի խմբեր, մազապուրծ փրկված եւ այստեղ հասած անձինք, արդյոք չարժե՞ նրանց մի առանձին խմբում ներառել: Սա ոչ միայն իրենց ուզած խավերին ինչ-որ առավելություն տալու կամայականություն է, այլեւ՝ անտարբերություն մեր հասարակության մաս կազմող խավերի նկատմամբ. ես դա ընդունում եմ մեր կառավարական համակարգին ոչ հարիր: Ասում ենք աշխատանքային իրավունքներ, բայց այս ոլորտում հաշմանդամների իրավունքների պաշտպանությունը գրեթե զրոյական է. չունենք պարտադրող նորմեր գործարանների կամ աշխատատեղեր ստեղծողների համար, ոչ էլ մեր մտածելակերպի մեջ ունենք այդ մոտեցումը: Կամայականությունը գալիս է այս մի քանի աղբյուրներից: Ես մտածում եմ, որ մեր մեջ մնացել է ամենամեծ ախտը, ամենազազրելի երեւույթը՝ կոռուպցիան: Կարելի է ուսումնասիրել օրենսդրական դաշտը եւ գտնել այն բոլոր տեղերը, որտեղ հստակ երեւում է, որ եթե չի փոխվում «օրենսդրական կարգապահություն» կոչվածը, ապա դա, կարծես, հատուկ թողնված է կոռուպցիոն ռիսկերի համար: Պատահական չէ, որ մեզ մոտ չի իջնում կոռուպցիայի ընկալման տոկոսը, ամեն մեկս մեր դաշտում հանդիպում ենք այդ երեւույթին: Օրինակ, մեկը զրկվում է իր մի իրավունքից, իսկ մյուսը ստանում է առավելություններ, եւ հասկանալի է, թե դա ինչպես է եղել: Ի  մի բերելով  երկրում կոռուպցիայի մակարդակը, արտագաղթի հոսքը, տարբեր ոլորտներում տիրող իրավիճակը, դատարանում հենց դատախազության  ներկայացրած մեղադրանքների շուրջ կայացվող դատավճիռները, ես հստակ կարող եմ ասել՝ կա կամայականություն, մենք դա պետք է հասկանանք:

- Երբ խոսում ենք դատական համակարգի կամայականությունների  մասին, իրավապաշտպանները միշտ նշում են, որ անգերազանցելի են մնում քաղաքական ենթատեքստով դատավարությունները: Այդպե՞ս է, թե՝ ոչ:

- Իհարկե այդպես է: Ես պետք է նշեմ հետեւյալը. հիմա շատ դատեր շահում են ԵԴ-ում: Դա նշան է այն բանի, որ մեր դատական համակարգում կա համակարգային մի բան, որը, կարծես, պետք է վերանար: Մեր քաղաքացիներն արդեն 2006 թվականից կարող են դիմել ԵԴ, այսինքն, 10 տարվա մեջ կարելի էր (չգիտեմ որ մարմինը պետք է վերցնի իր վրա) ուսումնասիրել, գտնել բոլոր համակարգային բնույթ կրող դատավարությունները, առանձնացնել քաղաքական ենթատեքստ կամ հնչեղություն ունեցողները եւ նայել՝ ովքե՞ր, ինչո՞ւ եւ ինչի՞ շուրջ է: Ես պետք է ասեմ, որ դատավարական նորմերը ոտնահարվում են ամենուրեք. կարող ենք մեկը մյուսի հետեւից  բացել գործերը եւ բոլորի մեջ կտեսնենք  դատավարական նորմերի բյուրավոր, զանգվածային խախտումներ, ինչից եզրակացնում ենք, որ սա արվում է ոչ թե քաղաքական պատվերով, այլ՝ հրահանգով: Այսինքն  ոչ թե դատարանը, դատավորն է որոշում կայացնում, այլ՝ իշխանական այս համակարգը: Երբ մենք արդեն տեսնում ենք, որ դա թաքցնել այլեւս հնարավոր չէ, արդյոք չարժէ՞ վերանայել այդ մոտեցումը, որովհետեւ մենք, ի վերջո, պետք է հստակեցնենք եթե անգամ խուլիգանական գործողություն է տեղի ունեցել,  լինի դա Շանթ Հարությունյանը, Գեւորգ Սաֆարյանը, դա չի կարող լինել զուտ քրեական հանցագործություն, ուրեմն դատարանը եւ դատավորը պետք է կարողանա հենց օրենքների մեջ գտնել պատժի այն սահմանումները եւ չափերը, որը համոզիչ լինի: Նոյեմբերի 26-ից նոր փուլ ենք մտել, որը, հույս ունենք,  դրական կլինի: Կարող ենք օրինակ վերցնել արտերկրից. այնտեղ էլ են լինում այդպիսի ցույցեր, ցրվում են: Հետո ի՞նչ է տեղի ունենում, արդյոք բոլորը հետո ստանում են 2-5 տարի պատի՞ժ, թե՞ դա այլ ձեւով է արվում: Ես համոզված եմ, որ այսպես շարունակել չի կարելի: Ինձ համար ամենացավոտ հարցը, որի մասին այսօր չխոսեցինք, մնում է դաժան վերաբերմունքի կիրառումը, որը ոչ թե կամայականություն, այլ հանցագործություն է: Օրինակ, դատարանում միջադեպ է տեղի ունեցել, եւ մեղավոր է ոչ  միայն ծեծի ենթարկողը, այլեւ դատարանի շենքի պատասխանատուն եւ բոլոր նրանք, ովքեր չեն կարողանում դա կանխել: Չեմ ասի, թե դա խրախուսվում է, բայց որ չի կանխվում, ու դաժան վերաբերմունքի հետ ինչ-ինչ արդյունքներ ստանալու հույսեր են կապում, համարում եմ մերժելի: Մենք այդ դեպքերը ոչ թե պետք է կրճատենք, այլ արմատախիլ անենք: Ես էլի  մեծ հույսեր եմ կապում ոչ միայն իշխանության  մեջ գտնվող խելացի անձանց, այլ, հիմնականում, քաղաքացիական  հասարակության հետ, որը ոչ միայն ոչնչացնող քննադատությամբ պետք է հանդես գա: Մենք դեռ շատ քիչ ենք տիրապետում ստուգելու, վերստուգելու մոնիթորինգային մեխանիզմներին, չենք կարողանում դա ներդնել այն չափով, որով պարտավոր ենք: Քաղաքացիական հասարակության սուրբ պարտականությունն է՝ զարգացնել այդ մեխանիզմը, արտասահմանի դրական փորձը բերել, եւ հույսով եմ, որ դա, իրոք, տեղի կունենա:

- Շնորհակալություն հրավերն ընդունելու համար, տիկին Ալավերդյան: Այսքանն էր, «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն» հաղորդաշարի այս թողարկմանը, հարգելի ռադիոլսողներ եւ ռադիոդիտողներ: Հիշեցնեմ, որ այսօր տաղավարում հյուրընկալել էի «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ գործադիր տնօրեն Լարիսա Ալավերդյանին: Իսկ ես Սաթեն Միքայելյանն եմ: Կհանդիպենք:

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan