Chat with us, powered by LiveChat
Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Փորը կուշտ, տակը՝ չոր և ոչինչ ավելի. պետությունը չի լուծում մանկատան երեխաների սոցիալիզացիայի հարցը. «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Մանկատան երեխաները ուտում են, խմում են, քնում են մաքուր անկողնում. այսքանով պետությունն իր պարտքը կատարված է համարում նրանց հանդեպ: Խորհրդային տարիներին գիշերօթիկներից ու մանկատներից դուրս էին գալիս արհեստավորներ, հողամշակներ, իսկ այսօր չկա որևէ պետական ծրագիր, որը կլուծեր այդ երեխաների սոցիալիզացիայի հարցը ու կտար գիտելիք և հմտություն՝ մանկատնից դուրս ապրելու համար: Մանկատներում չեն ձևավորում քաղաքացիների: Այդ պատճառով է, որ անգամ հասուն տարիքում մարդիկ շատ հաճախ ներկայանում են որպես մանկատան երեխա: Թեմայի մասին է «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն» հաղորդաշարի այս թողարկումը:

 - Ողջույն հարգելի ռադիոլսողներ եւ ռադիոդիտողներ:  FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում է Հայկուհի Մինասյանը: Հաղորդաշարի մեր այսօրվա հյուրը երեխայի պաշտպանության փորձագետ Աննա Մնացականյանն  է: Ողջո՜ւյն:

- Բարեւ Ձեզ:

- Ես հիշում եմ, որ ամիսներ առաջ, երբ խոսում էինք մանկատան երեխաների ոտնահարված իրավունքների, սոցիալական պայմանների մասին, առաջինը, որ Դուք մատնանշեցիք, դա այն է, որ 50 տարեկան կինը զանգահարում է Ձեզ եւ ասում, որ մանկատան երեխա է, եւ  ասում եք, որ մենք  արհեստական կերպով ստեղծում ենք ենթամշակույթ (եթե չեմ սխալվում), որ անգամ ոսկե պատերով մանկատունը, միեւնույն է, ավելի վատ է, քան մի կտոր ցամաք հացով ընտանիքում ապրող երեխան: Այժմ խոսենք օրենսդրական դաշտից. որքանո՞վ է այս ենթամշակույթը ստեղծում օրենսդրական դաշտը եւ որքանով՝ հասարակությունը, այսինքն, ծնողները հիմնականում բողոքում են, որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց հասարակությունն այլ կերպ է նայում: Իսկ ինչպե՞ս է մանկատան երեխաների կարգավիճակը:

- Նախ սկսենք նրանից, որ որեւէ հասարակության մեջ գործում է կոլեկտիվ պատկերացումների համակարգ, որը կարողանում է իրականության մեջ ապահովել հասարակության կայունությունը: Հասարակության կայունություն ասելով ենթադրում ենք որեւէ անհատի սոցիալական կանխատեսելիությունը. մենք կամ կանխորոշում ենք նրա սոցիալական վարքագիծը կամ կանխատեսում: Խորհրդային Միության ժամանակ այդ ամենը շատ հստակ էր եւ բոլոր սոցիալական կատեգորիաների համար կանխորոշված էր որոշակի ճանապարհ, որով եւ կանխորոշվում էր տվյալ անհատի վարքագիծը: Այսինքն՝ գոյություն ուներ որոշակի արժեհամակարգ, որի համաձայն ձեւավորվում էին օրենսդրական դաշտ (որը փոփոխությունների գրեթե չէր ենթարկվում), համարժեք մշակութային ընկալումներ, ավանդույթներ, սովորույթներ: Հիմա մենք գործ ունենք մի իրավիճակի հետ (կարծում եմ ամբողջ աշխարհում է այդպես), երբ հասարակության համար չունենք ընդհանրական արժեհամակարգ, ամեն ինչ շատ փոփոխական է դարձել: Իմ խորին համոզմամբ մենք հիմա չունենք ընդհանրապես որեւէ գաղափարախոսություն (այդ մասին խոսել ենք), որի համաձայն կձեւավորվի արժեհամակարգ.  մենք  կգրենք համապատասխան օրենքներ, կպատվիրակենք կրթությանը՝ ձեւավորել այդպիսի քաղաքացի, մշակույթին՝ ձեւավորել որոշակի մշակութային արժեհամակարգ, որը կմատուցվի հանրությանը, եւ մենք կունենանք որոշակի ընդհանրական պատկեր: Մենք ունենք մասնագիտական շեշտադրում, որը հատուկ է ողջ աշխարհին.  օրինակ, բժիշկները, իրավաբանները կամ IT ոլորտը չունեն սահմաններ, ազգային պատկանելություն, տարիքային սահմանափակումներ եւ այլն: Ինձ թվում է, որ ունենք պետություն-բիզնես հարաբերությունների ակնհայտ ճգնաժամ, այսինքն՝ հասարակությունը (գոնե Հայաստանում) դեռ պատրաստ չէ դրան: Երբ ես մի անգամ լսեցի որակում, որ ԱՄՆ դա պետություն չէ, այլ՝ բիզնես, շատ զարմացա, երկար մտածեցի այդ նախադասության վրա: Հետո ծանոթացա Տիգրան Սարգսյանի գիտական հոդվածներին եւ թեզին՝ «Պետության վախճանը» վերնագրով, այն ժամանակ քամահրանքով նայեցի՝ ինչպե՞ս կարող է պետությունը վախճանվել. հիմա մենք ունենք այդ պատկերը, ես կարող եմ նույնիսկ ասոցացնել, որ նույն միտումներով գնում է կին-տղամարդ հարաբերությունը: Մենք սկսեցինք շատ խոսել կանանց իրավունքներից, կին-տղամարդ առանձնացրինք, սկսեցինք դիտարկել առանձին դաշտերում. հիմնականում դիտարկում էինք կնոջը, հետո սկսեցինք երեխային դիտարկել ընտանիքից առանձին: Բայց եթե անհատը կամ ընտանիքը դիտարկում ենք  որպես փոքրագույն միավոր (թե՛ էթնիկ, թե՛ պետական համակարգում ինքը համարվում է փոքրագույն միավոր), որն առնվազն վերարտադրում է այն բոլոր արժեհամակարգերը, որ տվյալ պահին իրեն պատվիրակում են, եւ փոխանցում է հաջորդ սերնդին: Հիմա ավելի գերակա են բիզնեսի շահերը, եւ, կարծում եմ, բիզնեսը շատ ավելի ուժեղ եւ կայացած է այդ դաշտում (այդ մենամարտում պետությունն իսկապես պարտություն է կրում), այսինքն, մեզ հետաքրքիր է անհատը՝ առանձին վերցրած, որովհետեւ ընտանիքն ինքը տալիս է որոշակի պարտականություներ, բացի իրավունքները, որոնց մասին մենք այդքան խոսում ենք: Մեզ հետաքրքիր չէ մարդն իր պարտականություններով, մեզ հետաքրքիր է մարդը, որը գալիս է, մենք իրեն ներառում ենք բիզնեսի մեջ, մինչեւ վերջ քամում ենք նրա բոլոր ուժերն ու կարողությունները, հետո ասում ենք՝ գնա, թող պետությունը քեզ խնամի: Այդ ժամանակ արդեն մարդը հիշում է իր սոցիալական փաթեթների, իրավունքների մասին եւ պահանջում է պետությունից, այնինչ պետությունն այդ համատեքստում այդ քաղաքացուն լիարժեք չի վայելում, չի օգտագործում. ավելի շատ օգտագործում է բիզնեսը: Իմ կարծիքով իդեալական տարբերակն այն է, երբ այդ համամասնությունները պահպանված են, այսինքն՝ երկու կողմն էլ հավասարազոր ակտիվ են, եւ յուրաքանչյուրն ունենում է իր շահը, որովհետեւ պետությունն էլ իր շահն ունի: Հիմա, կարծես, պետությունը զիջում է: Երեկ ընկերներիցս մեկի հետ զրուցում էինք, ասացի. «Այնպիսի տպավորություն ունեմ, որ յուրաքանչյուր երկիր մի բիզնես է՝ Ամերիկայի ձեւակերպման պես, բայց հիմա կարծես բոլորին է վերաբերում»: Ասաց՝ ավելի վատ. ոչ թե բիզնես, այլ՝ պրոեկտ, որովհետեւ պրոեկտը ծրագիր է, ենթադրում է ժամանակավորության գաղափար, այսինքն՝ դնում ես, ասենք, 5 տարի ժամանակի համար ինչ-որ ծրագիր իսկ պետությունն ավելի երկարաժամկետ գաղափարներով, գաղափարախոսությամբ. եթե մենք մոնոէթնիկ ենք, ապա ենթադրաբար պետք է ունենանք ազգային գաղափարախոսություն, եւ դա ենթադրում է որոշակի հարատեւություն: Նույն կրոնական դաշտում այդ հավերժության գաղափարը, կարծես, նույնպես սասանվել է: Իմ կարծիքով բուն խնդիրների աղբյուրը գալիս է բնակչության թվից. մենք ունենք 7 մլրդ մարդ, եւ այն համակարգերը, որոնք կոչված էին այդ մարդկանց կառավարելու եւ սոցիալական վարքագիծը կանխատեսելու, «ճռռում են»՝ բնակչության այս թիվն իրենց համար նախատեսված չէր (ասենք, մարդատար ավտոմեքենան կարող է տանել 4-5 մարդ, Հայաստանի պարագայում 7-8 մարդ կտեղավորվի, բայց ոչ ավելին):

- Վերադառնանք Հայաստան, որտեղ, կարծես, ոչ թե բնակչության ուռճացում կա, այլ՝ հակառակը, կանգնած ենք դեմոգրաֆիական խնդրի առաջ, մանկատների: Ձեր կարծիքով ինչպե՞ս էր լուծվում այս հարցը, երբ մանկատներ չկային. մարդու իրավունքների ոտնահարում է մանկատների առկայությո՞ւնը, թե՝ բացակայությունը, այսինքն, ո՞ւմ իրավունքն է դոմինանտ՝ մո՞ր, որն ուզում է իր երեխային թողնել, թե՞ երեխայի, որն ուզում է մեծանալ ընտանիքում: Ինչպե՞ս պետք է ճիշտ լուծվի այս հարցը,  կա՞ն ինչ-որ չափորոշիչներ՝ լինի մանկատուն, թե՝ չլինի, քանի որ ինքներդ էիք նշում, որ անգամ ոսկե պատերով մանկատունը երեխայի համար հաճելի չէ, միշտ լսում ենք այն մասին, որ երեխաներն ուզում են, որպեսզի իրենց որդեգրեն: Երբ պետությունը որոշում է, որ պետք է ունենա մանկատներ, արդյոք այդ քայլով չի՞ ոտնահարում երեխաների իրավունքները:

- Պետությունը տվյալ պահին լուծում է քաղաքացու խնդիր, որովհետեւ ծնվում է երեխա, որն այս կամ այն պատճառով զրկվում է ծնողական խնամքից, եւ պետությունը պարտավոր է ինչ-որ սոցիալական ինստիտուտ ձեւավորել, որն առնվազն կխնամի այդ երեխային: Երբ ես իմ հետազոտությունը սկսեցի, գնացի հետ. գուցե եւ մանկատներ չեն կոչվել, բայց նմանատիպ հաստատություններ միշտ եղել են: Համեմատելով «մանկատուն» եւ «գիշերօթիկ» հասկացողությունները, սկսեցի քննադատել վերջինը, որովհետեւ այսօր իրականության մեջ գիշերօթիկ հաստատության երեխան հազարապատիկ անգամ ավելի խոցելի է, քան՝ մանկատան երեխան: Հասա մինչեւ Խորհրդային Միության կարգերին, որտեղ ցեղասպանությունից հետո բացված մանկատների հիման վրա, ինդուստրացման նպատակով, ստեղծվեցին բազմաթիվ գիշերօթիկներ: Դարասկզբին Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունում շուրջ 100 որբանոց բացվեց, որոնք շատ արագ վերակազմավոորվեցին գիշերօթիկ հաստատությունների: Այդ հաստատության երեխան կոնկրետ խնդիր ուներ իր առաջ, դա ՊՏՈՒ-ներն էին, որտեղ սովորելով երեխան դառնում էր բանվոր կամ գյուղացի՝ կոնկրետ սոցիալական կատեգորիա: Փոքրաթիվ մարդիկ ստանում էին բարձրագույն կրթություն եւ մտնում մտավորականների շարքերը: Ամեն պարագայում գիշերօթիկի առաջ դրված էր խնդիր՝ տնտեսական, բայց խնդիր: Ես քննադատում էի, բայց հետո հասկացա, որ այսօրվա գիշերօթիկի առջեւ ոչ մի խնդիր դրված չէ, դրա համար այն դառնում է պատիժ երեխայի ողջ ճակատագրի համար: Հետո հասա մինչեւ Գրիգոր Լուսավորիչ եւ հասկացա, որ այդ «գիշերօթիկ» ասվածները հենց մենք ենք ստեղծել: Անհավատալի հետաքրքիր փաստ էր, որովհետեւ ժամանակին քրիստոնեության տարածման խնդիր ունեինք եւ որպեսզի ընտանիքներից վերցնենք երեխաներին եւ տվյալ արժեհամակարգը սկսենք կոդավորելով ներմուծել (այլ երկրներում աշխարհագրական, բնակլիմայական տվյալներով պայմանավորված՝ հաստատություններ չէին ձեւավորվում, այլ ցերեկային կենտրոններ էին բացվում. երեխան  գալիս էր, որոշ գիտելիքներ ստանում եւ վերադառնում ընտանիք), քանի որ մեզ մոտ  ցրտաշունչ ձմեռներ էին, ակամայից ստեղծեցինք այդ հաստատությունները (գիշերօթիկի նախապատմությունն է), որտեղ քրմերի ու այլ ընտանիքներից երեխաներ էինք բերում, սովորեցնում քրիստոնեական կանոններ եւ ճանապարհում գյուղեր՝ այդ ուսմունքը տարածելու: Ծնողական խնամքից զրկված երեխաներն այդ ժամանակաշրջանում հայտնվում էին կամ եկեղեցու խնամքի ներքո (որովհետեւ դա շատ հարմար էր. երեխան ե՛ւ խնամվում էր ե՛ւ որոշակի առաքելություն կրում), կամ մեծ գերդաստանում՝ ընտանիքի խնամքի տակ, թեեւ այնտեղ երեխայի իրավունքները մասամբ ոտնահարվում էին (մեր ազգագրագետների մոտ նշված է, որ որբ երեխան ավելի շատ էր աշխատում, քան ընտանիքի երեխան). այն պահից, երբ երեխան արդեն քայլում եւ խոսում էր, ներգրավվում էր ընտանիքի տնտեսական խնդիրների մեջ, եւ աշխատուժ էր: Այսպիսով  որբ երեխաները կամ ինտեգրվում էին մեծ գերդաստանում, կամ հանգրվանում էին եկեղեցու հովանու ներքո եւ լինում էին ամենակրթված ուսյալները (կաթողիկոսների կենսագրություններին ծանոթանանք՝ մեծ մասը ծնողազուրկ երեխաներ են եղել), եւ քանի որ իրենց առաջ խնդիր էր դրված, իրենք սոցիալիզացվում էին:

- Ինչի՞ց սկսվեց այդ «տխուր, մանկատան երեխա» զգացողությունը, հասարակության խղճահարությունը մանկատան երեխայի հանդեպ: Մայրս պատմում է այն ժամանակ գիշերօթիկում սովորող ինչ-որ մեկի մասին եւ ասում, որ նորմալ էր, խղճահարություն չկար, գիշերօթիկում էր սովորում, ընդունվեց պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, ավարտեց, դարձավ պրոֆեսոր: Այստեղ մենք ունենք խնդիր՝ ի՞նչ է մանկատունը կամ գիշերօթիկ դպրոցը տալիս երեխային:

- Մանկատունը եւ գիշերօթիկն այսօր իրենց նվազագույն առաքելությունը կատարում են՝ խնամում են երեխային. երեխան առնվազն մինչեւ 18 տարեկան ուտում է, հագնվում, ծածկ ունի: Նույն Ամերիկայում 2 մլն երեխա բաց երկնքի տակ է ապրում, Ռուսաստանում եւս նման խնդիր կա (գերտերություններում դա բավականին լուրջ խնդիր է): Մենք նման խնդիր չունենք, ամենածայրահեղ պարագայում անօթեւան, մուրացիկ, փողոցում ապրող երեխաների քանակը 30-40-ից չի անցել: Հայաստանում «ընտանիք» սոցիալական ինստիտուտն առ այսօր հզոր համակարգ է. գյուղերում մի հարեւան, բարեկամ կգտնվի, որ ծածկ ու մի կտոր հաց կտա այդ երեխային, ինչը գերտերություններին հատուկ չէ, այդ սոցիալական ինստիտուտն այնտեղ չի աշխատում, դրա համար շատ երեխաներ հայտնվում են փողոցում: Խորհրդային Միության ժամանակ մենք երեխային պարտադրում էինք գնալ այս կամ այն ճանապարհով, իսկ մեր ազատության (որը գրեթե անտերության է նմանվում) պարագայում մենք շարունակականությունը չենք ապահովում, քանի որ տնտեսությունը պատվեր չունի: Նույնը եւ կրթական համակարգում. կրթությունն էլ, ի վերջո, կատարող է, իրեն պետք է տնտեսությունը թելադրի, պետք է  այդ ուղղությամբ ռազմավարություն ծավալի, ասենք, առաջիկա 50, 100 տարվա համար: Եթե այդ տեսլականը ձեւավորվի, մանկատունն այդտեղ վստահ կտեղավորվի. մինչեւ 18 տարեկան կխնամի, հետո փոխանցում կկատարի: Եթե Խորհրդային Միությունը առանց ընտրության իրավունքի տալիս էր 1-2 տարբերակ, ապա մենք ազատության պարագայում կարող ենք առնվազն    10-ն առաջարկել, ու ինքն էլ ընտրի: Բայց մենք ոչինչ չենք առաջարկում, իրեն խնամում ենք ու հետո ասում՝ գնա ազատ, ինչ ուզում ես, արա:

- Իսկ այդ բացասական եւ մի փոքր անվստահելի վերաբերմունքը «մանկատան երեխա» տերմինի հանդեպ ինչո՞վ է պայմանավորված, ինչի՞ց է մտել հասարակության մեջ, եւ արդյոք միայն Հայաստանո՞ւմ, թե ամբողջ աշխարհում կա նման դասակարգում:

- Ես կարծում եմ, որ դա հատուկ է ամբողջ աշխարհին, որովհետեւ սովորաբար հասարակությունը, մարդ արարածը ձգտում է կատարելության: Կատարելություն ասելով մենք հասկանում ենք, որ երեխան ծնվում է կատարյալ ընտանիքում, որտեղ տղամարդ-կին հարաբերությունները նորմալ ձեւավորվել են, ծնվում է երեխա եւ դաստիարակվում նվազագույնը մեկ անձի կողմից: Եթե նույնիսկ ընտանիք չի կայացել, եւ միայնակ մայրերի պարագայում մայրն էլ չի լքում, գոյություն ունի տատիկ, պապիկ եւ այլն: Ենթադրվում է, որ այդ արժեհամակարգը, այսինքն, կանխատեսելիության սոցիալական վարքագիծը (որ չի գողանա, չի վնասի) առնվազն փոխանցվել են երեխային: Իսկ մանկատանը, որտեղ երեխան բացարձակ պատասխանատվության զգացում չունի (առավել եւս հիմա). եթե երեխան մի բան կոտրի եւ իրեն պատժեն, նա կզանգի ՄԻՊ-ին, եւ անմիջապես խնդիր կառաջանա: Բայց եթե ընտանիքում ապակի կոտրեն, ապա մայրը, հայրը կզայրանան: Այսինքն, երեխայի մեջ ծնված օրվանից ձեւավորվում է այդ պատասխանատվութան զգացումը՝ առօրյա կենցաղային մանրուքներով:

- Ես հիշում եմ մանկավարժ, բժիշկ, լեհական բանակի սպա Յանուշ Կորչակի բացած որբատունը, երբ Գերմանիայում սկսեցին հրեաների հետապնդումներն ու զանգվածային սպանությունները: Համակենտրոնացման ճամբարի այն աշխատակիցը, որ նրանց փակել էր  գազի խցիկում, հիշում է, որ մինչեւ վերջին րոպեն երեխաների ծիծաղի ձայներ էին լսվում: Կորչակը ստեղծել էր իր համակարգը, կանոններ էր մշակել, պատժում էր, եւ, ըստ նկարագրության, այդ մանկատնից դուրս էին գալիս լիարժեք մարդիկ:  Արդյոք նման մանկատների պետպատվեր կա՞:

- Խնդիրն արժեհամակարգի մեջ է: Նույն Խորհրդային Միության ժամանակ պատժում էին,  այնտեղ մյուս ծայրահեղության մեջ էին ընկնում, որովհետեւ խորհրդային մանկատների երեխաների հուշերում ծեծն ու ջարդը միշտ առկա են: Եվ այդ որակավորումները, պիտակավորումները, որ եթե մարդը, որը քեզ լքել, հրաժարվել է,  նրա մոտ տարրական բնազդները չեն գործել (մոր մոտ, առնվազն, ինչ-որ բան այն  չէ), դա նշանակում է, որ դու պարտադիր լավը չես, հակասոցիալական վարք պետք է ցուցաբերես: Չնայած եթե համեմատական տանենք, ես վստահ եմ, որ մանկատան երեխաների մոտ այդ տոկոսը շատ ավելի ցածր կլինի, քան ընտանիքներում մեծացած երեխաների մոտ: Պարզապես էլի գալիս ենք հասարակության կոլեկտիվ պատկերացումների համակարգը, որովհետեւ դա գամվում է, եւ դու ակամայից այդպես ես մտածում, քեզ մոտ ձեւավորվում է այդ կարծրատիպը, եւ դու այլեւս այդ մարդուն այդպես ես ընկալում, մինչեւ անցնում է որոշակի ժամանակ: Ունենք շատ դրական նախադեպեր, երբ իրենք դառնում են անփոխարինելի, պարզապես իրենք շատ լավ ինտեգրվում եւ ադապտացվում են այնտեղ, որտեղ կա խիստ ռեժիմ: Օրինակ, ՊՆ համակարգում նրանք հրաշալի ինտեգրվում են, որովհետեւ այնտեղ կյանքն ուղեցույցային է, իրենք սովոր են դրան, նույնը ե՛ւ ոստիկանական, ե՛ւ ԱԻ համակարգում:

- Ամփոփենք. ավելի լավ է, որպեսզի հանրապետությունում լինե՞ն մանկատներ, թե՞ չլինեն, ինչպե՞ս լուծել անօթեւան երեխաների հարցը: Առաջարկը ծնում է պահանջարկ. կան մանկատներ՝ երեխաներին կտանենք, կան նկարչական եւ երաժշտական դպրոցներ՝ կտանենք: Եթե մանկատները փակվեն, արդյոք այս խնդիրը կամաց-կամաց կլուծվի՞, թ՞ե անհնար է:

- Այսինքն, ծնողական խնամքից զուրկ մնացած երեխաներ եղել են, կան եւ  միշտ կլինեն: Նույնիսկ եթե արժեհամակարգը իդեալական ձեւով մատուցվի հասարակությանը, որոշ չափով միշտ ունենում ենք նման խնդիրներ: Կարծում եմ մանկատունը, որպես կառույց, միշտ պիտի լինի, ավելի շուտ խնդիրը վերաբերում է ժամանակահատվածին, որ երեխան անցկացնում է այնտեղ: Լավ է, եթե լինի այդ բուֆերային հատվածը, երբ երեխան հայտնվում է, մասնագետների խումբն իրեն ուսումնասիրում եւ կանխորոշում է ճանապարհ՝ որդեգրում կամ լուծման այլ ձեւեր: Հայաստանում ձեւավորվում է խնամատար ընտանիքի ինստիտուտը, կա խնամակալությունը, երբ գերդաստանից ինչ-որ մեկը հայտնվում եւ պատրաստ է լինում խնամել: Չմոռանանք, որ ունենք առողջական խնդիրներով, օրինակ, հոգեկան սուր խանգարումներով երեխաներ. ինչպե՞ս է դասավորվելու նրանց կյանքը: Այսինքն, հաստատությունը պիտի լինի: Ինչպես ասացիք յուրաքանչյուր սոցիալական ինստիտուտ ձեւավորվելիս այնտեղ առաջանում է շահ, որովհետեւ ինստիտուտն սկսում է գոյատեւել շահառուների, կոպիտ է հնչում, բայց գլխաքանակով: Երբ պետությունը բավարար միջոցներ չունի, իսկ որեւէ պետություն հենց այնպես միջոցներ չի ծախսելու, այսինքն, մեկ երեխայի համար մի ողջ սոցիալական ինստիտուտ չի պահելու, նվազագույնը 50 կամ 70 մարդ պետք է լինի, որպեսզի այդ ծառայությունը մատուցվի: Այդ պարագայում արդեն սոցիալական ինստիտուտը շահագրգիռ է այդ 70-ը ունենալու, այսինքն, եթե մենք խնդիր ունենք 67-ի հետ, այն 3-ը լրացնում ենք, որպեսզի ֆինանսական խմդիրը լուծենք: Նույնը կալանավայրերի հետ է, որովհետեւ կան տարբերակներ, երբ կարելի է մարդկանց ազատ թողնել, որպեսզի այդ հակասոցիալական վարքը չարմատանա նրա մեջ: Նույն խնդիրները կան բոլոր սոցիալական ինստիտուտներում. եթե նկարչական դպրոց ենք բացում՝ զարգանում է այդ սոցիալական ինստիտուտն այդ շեշտադրումով: Եթե մենք սահմանափակենք երեխայի մանկատանը անցկացնելու ժամանակահատվածը կամ խնդիրներ ունեցող երեխաների համար լինեն հատուկ մանկատներ, այդ պարագայում, կարծում եմ, սոցիալական ինստիտուտը լավագույն վայրն է, որովհետեւ եթե նման երեխան մնում է ընտանիքում,  սովորաբար տուժում են ընտանիքի մյուս երեխաները:

- Շնորհակալ եմ շատ: Հարգելի ունկնդիրներ, լսում էիք «Մարդու իրավունքների ինքնապաշտպանություն» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էր Հայկուհի Մինասյանը: Հաղորդաշարի մեր այսօրվա հյուրը երեխայի պաշտպանության փորձագետ Աննա Մնացականյանն  էր: Շնորհակալություն:

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan