Chat with us, powered by LiveChat

Խնդիրների առաջացման դեպքում զանգահարեք +374 11 28 00 00

Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Արցախի Ճանաչում՝ հեքիաթ մեծահասակաների համար. «Մոդուս վիվենդի»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Այն պահին, երբ ՀՀ հռչակեց անկախություն, Հայաստանն ու Արցախն արդեն միացած էին, և աշխարհն անվերապահորեն Հայաստանի անկախությունը ճանաչում էր Ղարաբաղի հետ միասին. ինչպես անկախանում ես, այնպես էլ ճանաչում են: Կարծեմ միայն Միացյալ Թագավորությունն ու Թուրքիան էին, որ նշեցին որոշակի վերապահություն: Այդտեղ խնդիր չկար, Թուրքիան պատերազմ չսկսեց այն ժամանակ, երբ Ղարաբաղը միացած էր մեզ, և մենք էլ անկախացանք: Այդ ամբողջը հեքիաթներ են մեծահասակների համար, որովհետև Թուրքիան պատերազմ սկսում կամ չի սկսում ոչ թե արձագանքելով մեր քայլերին, այլ՝ ելնելով աշխարհաքաղաքական իրավիճակից: Շարժումը «Միացում» կարգախոսով սկսվել և առաջ էր գնում: Ցավոք, մենք այդ ուղուց շեղվեցինք, հայկական խորամանկություն արեցինք. հետո մեր արած խորամանկության ձեռքը կրակն ընկանք:
Հաղորդման սղագրություն

_ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում եմ ես՝ Հայկուհի Մինասյանս, և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Ողջո՛ւյն, պրն. Պապյան:

_ Բարև Ձեզ:
_ Հարգելի ունկնդիրներ, այսօր խոսելու ենք Արցախի մասին. հաղորդման առանցքն Արցախն է, քանի որ պատմության ընթացքում դեկտեմբերի 1–ը երեք անգամ առնչություն է ունեցել Արցախի հետ: Կսկսենք, երևի, վերջին դեկտեմբերի 1-ից, այնուհետև կվերադառնանք պատմական հիմքերին: 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին կայացվեց միացման որոշումը: Ինչպե՞ս այս միացումը վերածվեց ճանաչման քաղաքականության, ի՞նչ փոխվեց միջազգային իրադրության մեջ, որ մեր քաղաքական վերնախավը որոշեց միացումից անցնել ճանաչման՝ ճանաչման ուղիով լուծել Արցախի հարցը:
_ Ես ուզում եմ ունկնդիրներին և դիտողներին հիշեցնել, որ 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին ՀՍՍՀ Գերագույն Սովետը՝ այդ ժամանակվա դե յուրե կառավարող մարմինը, ընդառաջելով ԼՂԻՄ-ի դիմումին, որն արտահայտվել էր տարբեր խորհուրդների համատեղ նիստի ժամանակ, որոշեց համաձայնություն տալ միավորմանը: Այսինքն՝ մենք ունենք, ըստ սովետական օրենսդրության, դե յուրե միավորում: Դրանից հետո սկսվեց դե ֆակտո միավորման հարցը: Ղարաբաղում, հիմա շատերը կհիշեն, բացվեցին Հայաստանի տարբեր հաստատությունների, բուհերի, գործարանների մասնաճյուղեր, ամեն ինչ ինտեգրվում էր Հայաստանին: Շարժումը «Միացում» կարգախոսով սկսվել և առաջ էր գնում: Ցավոք, մենք այդ ուղուց շեղվեցինք, հայկական խորամանկություն արեցինք. իմ կարծիքով՝ հայկական խորամանկությունն այն է, երբ ինքդ քո արած խորամանկության ձեռքը կրակն ես ընկնում. դա այն էր, որ, իբրրև թե, ճիշտ կլինի նախ Ղարաբաղն անկախացնել, ճանաչել նրա անկախությունը, հետո՝ միացնել Հայաստանին: Ինչո՞ւ եմ ասում՝ իբրև թե, որովհետև պնդում կար, որ ավելի հեշտ է, և աշխարհը, հատկապես՝ Ադրբեջանը, ավելի դյուրությամբ կճանաչի Ղարաբաղի անկախությունը, քան՝ Հայաստանին միավորումը: Բայց նման պնդման համար որևէ փաստարկ գոյություն չունի՝ ո՛չ այն ժամանակ, ո՛չ հիմա: Ես կարող եմ վկայակոչել իմ բազմաթիվ զրույցները թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ, որոնք պարզ ասում էին՝ մեզ համար շատ ավելի լավ է մեկ հայկական պետություն թեկուզ՝ 40 հազար կմ տարածքով, քան՝ երկու հայկական պետություն: Սա ինքնստինքյան ցույց է տալիս, որ միացումը աշխարհի, նաև՝ թուրքերի կողմից շատ ավելի հեշտ ընդունելի կլիներ, քան՝ առանձին պետությունը: Հետևաբար այդ փաստարկը, թե ավելի հեշտ կլինի, չաշխատեց:
_ Պրն. Պապյա՛ն, ի՞նչ տեղի կունենար, եթե միացում լիներ, արդյո՞ք այստեղ թուրքական վտանգն էր: Այս պահին, երբ ասում են՝ ոչ՛, ոչ մի միացում, պատճառաբանությունը հետևյալն է, որ Ադրբեջանը կսկսի պատերազմ :
_ Եկեք հերթով գնանք: Հայաստանն ու Ղարաբաղն այն պահին, երբ Հայաստանը հռչակեց իր անկախությունը, արդեն միացած էին, և աշխարհն անվերապահորեն Հայաստանի անկախությունը ճանաչում էր Ղարաբաղի հետ միասին.ինչպես անկախանում ես, այնպես էլ ճանաչում են: Կարծեմ միայն Միացյալ Թագավորությունն ու Թուրքիան էին, որ նշեցին որոշակի վերապահություն: Այդտեղ խնդիր չկար, Թուրքիան պատերազմ չսկսեց այն ժամանակ, երբ Ղարաբաղը միացած էր մեզ, և մենք էլ անկախացանք: Այդ ամբողջը հեքիաթներ են մեծահասակների համար, որովհետև Թուրքիան պատերազմ սկսում կամ չի սկսում ոչ թե արձագանքելով մեր քայլերին, այլ՝ ելնելով աշխարհաքաղաքական իրավիճակից. այսինքն՝ եթե աշխարհաքաղաքական իրավիճակը թույլ տա Թուրքիային հարձակում գործել Հայաստանի վրա, «մարսել» այդ քայլը և տեսնել Հայաստանն այնքան թուլացած ու պառակտված, որ չկարողանա էական, լուրջ դիմադրություն ցույց տալ, ինքը կհարձակվի: Եվ դրա համար բոլորովին պետք չէ պատրվակ, շատ մեծ պատրվակ. սկսած նրանից, որ դուք օկուպացրել եք հարևան երկրի 20 տոկոսը, և հանգիստ կարելի է դրա մասին ասել, վերջացրած նրանով, որ հակաթուրքական գործունեություն եք ծավալում դրսում, էլ չեմ ասում՝ կարելի է հանգիստ կազմակերպել մի հարձակում թուրքական դեսպանատան վրա, այդ տարածքում գտնել ՀՀ անձնագրեր և սպանված քաղաքացիներ, և ասել՝ ՀՀ հատուկ ծառայություները հարձակում են գործել Թուրքիայի տարածքի վրա, քանի որ դեսպանատունը երկրի տարածք է: Այսինքն՝ պատրվակ ստեղծելը բավականին դյուրին է, հետևաբար՝ խաղաղությունը դրանով չի գալիս: Բայց այստեղ մենք ունենք ենթադրյալ դրական կողմեր, բայց ոչ ենթադրյալ՝ հաստատ բացասական կողմեր: Այսօր բոլորս այնքան ենք վարժվել, որ հաճախ ասում ենք՝ Հայաստան, Արցախ և Սփյուռք՝ որպես երեք միավոր, և դա շատ է օգտագործվում հատկապես Սփյուռքում: Մենք ինքներս ասում ենք՝ Հայաստանում և Ղարաբաղում: 80-ականներին որպես անեկդոտ էինք պատմում, որ ռուսներն ասում են՝ թող հայերն ու ադրբեջանցիները միանան և ղարաբաղցիների գլխին տան, ինչո՞ւ են ձեզ գժտեցնում ադրբեջանցու հետ: Այսինքն՝ ռուսներն ղարաբաղցիներին առանձին էին ընկալում:
_ 1989թ. Արցախի բնակչությունը շատ մեծ հաճույքով «Միացում» էր գոռում: Փոխվեց պետական քաղաքականությունը, այս մարդիկ սկսեցին ասել՝ «Ո՛չ, անկախություն»: Հետո կգոռան՝ «Միացում», միացում կլինի:Արդյո՞ք սա այդքան վտանգավոր երևույթ է:
_ Աշխարհի փորձը ցույց է տվել, որ եթե ձևավորվում են երկու պետություններ, նրանք երբեք չեն միավորվում: Այն, ինչ մենք ունեցել ենք՝ միավորում, դա նույն պետությունն է: Օրինակ՝ Գերմանիան միասնական է եղել, հետո երկու տարբեր օկուպացիոն գոտիների է բաժանվել. այսինքն՝ նույն պետության վերամիավորման հարցն է, առանձին ձևավորված երկու պետություններ երբևէ չեն միավորվել: Օրինակ՝ երբ 1958-63թթ. Սիրիան և Եգիպտոսը փորձ արեցին միավորվելու, շատ կարճ տևեց, չկարողացան, չկա նման բան, չի լինում: Եվ հայերը բացառություն չեն կարող լինել:
_ Ո՞րոնք են վտանգները:
_ Հիմա մենք Սահմանադրության հանրաքվե ենք անցկացնում: Եթե Լեռնային Ղարաբաղը ՀՀ մաս է, ապա նրա բնակիչները ևս պիտի մասնակցեն այդ հանրաքվեին: Եթե ՀՀ մաս չէ, ապա նրա բնակիչներն ի՞նչ իրավունքով են ստանում ՀՀ անձնագիր՝ առանց դիմելու և առանց ՀՀ նախագահի հրամանագրի: Այսինքն՝ ստանում են որպես ի ծնե ՀՀ քաղաքացիներ: Հիմա՝ ի՞նչ վտանգներ կա: Առաջին՝ պառակտումը, որը բերում է «իմի» և «քոնի» խնդրին:
_ Դա միջազգային հանրության համար է, ոչ թե՝ ներքին լսարանի:
_ Խնդիրը հետևյալն է՝ ես ասացի, որ մենք հայկական խորամանկություն արեցին, միջազգային հանրությանը չկարողացանք խաբել, խաբեցինք մեզ: Նայեք, հունիս 16-ի որոշում կա՝ Չիրագովի դատական վճիռն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության, այսինք՝ ՄԻԵԴ-ը հստակ ամրագրեց, որ ինքը չի խաբվել, այդ «կուտը» չի կերել: Նա ասաց, որ Լեռնային Ղարաբաղն անկախ չէ, և Հայաստանը պատասխանատու է այդ գործողությունների համար: Երկրորդ, եթե միջազգային հանրության համար ենք արել և արել ենք 1991թ.-ից ի վեր, ո՞վ է ճանաչել կամ ո՞վ է ակնարկել, որ կճանաչի: Այն ժամանակ մարդիկ կային, այդ թվում նաև՝ ես, որ բերում էինք կոնկրետ Հյուսիսային Կիպրոսի օրինակը, որ տեսեք, ժամանակին Թուրքիան գնացել է այդ ընթացքով, բայց բացի Թուրքիայից որևէ մեկը չի ճանաչել:
_ Ի դեպ, ճանաչման կողմնակիցները հիմնականում սիրում են բերել Կոսովոյի նախադեպը:
_ Բայց ո՞ւր է, եթե բերում են, թող ասեն՝ այ, Կոսովոյի անկախությունը ճանաչել է 30 երկիր, Ղարաբաղինն էլ՝ 20 երկիր: Կոսովոն այլ խնդիր է. պարզ ասվեց՝ Կոսովոյում, ուզենք, թե չուզենք, աշխարհն արձանագրեց, որ տեղի է ունեցել ցեղասպանություն: Աշխարհն արձանագրեց. տեղի է ունեցել, թե՝ ոչ, դա արդեն ուրիշ խնդիր է: Այլ հարց էլ կա. իմ կարծիքով դա քաղաքական վճիռ էր՝ բալկաններով ռուսական ազդեցությունը թուլացնելու համար: Այսինքն՝ սերբերը պատժվեցին աշխարհի կողմից չափից ավելի պրոռուս լինելու համար, ինչպես մենք պատժվեցինք և դեռ պատժվելու ենք շատ պրոռուս լինելու համար: Կոսովոն դա մեսիջ էր աշխարհին՝ տեսե՛ք, այն պապան, որ ձեր թիկունքին է, ոչինչ չի կարող անել: Դրա համար էլ Կոսովոն ճանաչեցին: Բայց մյուս կողմից, եթե մինչև իսկ, ենթադրենք, 20 երկիր ճանաչի, բայց ես կարող եմ ձեզ երաշխավորել, որ ոչ մի երկիր չի ճանաչի...... Միջազգային իրավունքում պետության ճանաչում կարող է լինել միայն արդեն օրինապես ճանաչված պետության կողմից: Այսինքն՝ եթե քաղաքապետարան է, նահանգ է, նման լիազորություններ չունի. ես՝ որպես անհատ, կամ իմ կազմակերպությունը արդյոք կարո՞ղ է ճանաչել ինչ-որ մեկի անկախությունը: Ո՛չ, ես օժտված չեմ նման լիազորություններով: Մենք այսօր չունենք Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչման մի դեպք և չենք էլ ունենա այդ դեպքը: Այստեղ հարց է առաջանում՝ իսկ մենք ի՞նչ պիտի անեինք և անենք. սրա մասին եմ ուզում ավելի շատ խոսել, և Դուք էլ նշեցիք, նաև անդրադառնանք նախընթաց դեպքերին: Աշխարհն ընդունում է. երբ ես վերջին անգամ Փոլ Գոբլի ելույթն էի լսում, անգամ նա է ընդունում, որ Հարավային Կովկասում սահմաններն անարդարացիորեն գծվել են Ստալինի կողմից: Այլ բան է, որ իրենց տեսակետը հետևյալն է՝ անարդար է, անօրինական է, բայց այսօրվա փաստն է, պիտի ընդունենք: Բայց աշխարհն ընդունում է դա: Ադրբեջանն ընդունում է և սահմանադրորեն ամրագրել է, որ իրավահաջորդն է, այսպես կոչված, դեմոկրատական Ադրբեջանի: Այսինքն՝ սովետական շրջանը, երբ Լեռնային Ղարաբաղը դրված էր Բաքվի վարչական ենթկայության ներքո, ինքը համարում է անօրինական: Շատ լավ: Ուրեմն մենք պիտի ասենք և ի սկզաբանե պիտի ասեինք՝ եկեք բոլորս վերադառնանք, այսպես կոչված, նախահեղափոխական շրջանը, մինչև այն շրջանը, երբ Հարավային Կովկասի երեք երկրներն օկուպացվեցին 11-րդ Կարմիր բանակի կողմից: Իսկ ի՞նչ ունեինք այդ ժամանակ. խոսքս վերաբերում է 1920թ. ապրիլ, դեկտեմբեր, 1921թ. փետրվար ժամանակահատվածին: 1920թ. հունվարին ճանաչվեցին այս երեք հանրապետությունները, որոնք 1918թ. մինչ այդ ինքնահռչակ էին, Ազգերի լիգան ասաց, որ սահմանների հարցը պիտի փոխադարձաբար լուծեն իրենք իրենց մեջ, եթե ոչ, ապա դա կանի Ազգերի լիգան՝ հիմք ընդունելով ազգագրական տվյալները: Ստեղծվեց «Հայաստանի սահմանները որոշելու հանձնաժողով»՝ Ազգերի լիգայի նախագահության անդամ երկրների՝ Բրիտանական կայսրության, Ֆրանսիայի, Իտալիայի և Ճապոնիայի մասնակցությամբ, որը հանդես եկավ հատուկ առաջարկով՝ շատ հստակ ասելով այն, ինչ ամրագրված էր՝ ըստ ազգային պատկանելության, և հանդես եկավ կից քարտեզով, որով և՛ Լեռնային Ղարաբաղը, և՛ Դաշտային Ղարաբաղը ՀՀ մաս էին, նաև՝ Ջավախքը: Այսինքն՝ եթե Ազգերի լիգան 1920թ. հունվարից մինչև փետրվարի 24-ը, ինչպես նաև 1918թ. Ազգերի լիգային նախորդող Փարիզի վեհաժողովը Ղարաբաղը ճանաչում էր որպես վիճելի տարածք, ապա 1920թ. փետրվարի 24-ից հետո սահմանները հստակ որոշվեցին: Այլ բան է, որ դրա ի կատար ածումը դրվեց հայ-թուրքական սահմանի որոշման ժամկետից 90 օրվա ընթացքում: Տրամաբանությունը հետևյալն էր, որ հայ-թուրքական սահմանը շատ կարևոր է, և երբ դա կորոշվի, արդեն միաժամանակ ի կատար կածվեն այդ բոլոր սահմանների գործադրումները: Դա տեղի չունեցավ, որովհետև, նորից եմ կրկնում, այդ երեք պետությունները դադարեցին որպես պետություն միջազգային իրավունքի սուբյեկտ լինելուց: Եթե մենք ուզում ենք, որ մեզ որպես օկուպանտ չներկայացնեն, ինչպես վերջերս եղավ, երբ Ալիևը Անթալիայում՝ «Մեծ քսանյակի» նիստին մի մեծ ճառով հանդես եկավ և մեզ մեղադրեց՝ է՛լ տեռորիստական երկիր, է՛լ 20 տոկոսի օկուպացրած և այլն, պիտի հակադարձենք, որ օկուպացիա նշանակում է մի երկրի կողմից մեկ այլ երկրին օրինապես պատկանող տարածքի ռազմակալում: Արդյոք կա՞ միջազգային որևէ իրավական փաստաթուղթ, որով ոչ միայն մարզը, այլ Լեռնային Ղարաբաղը և Դաշտային Ղարաբաղը Ադրբեջանի մաս են: Չկա նման միջազգային փաստաթուղթ, որովհետև այն, ինչ կա, կուսակցական որոշումներ են եղել: Երկրորդ, իսկ կա՞ փաստաթուղթ, որով որոշվել է այդ տարածքների իրավատերը, տիտղոսակիրը: Այո՛, կա նման փաստաթուղթ, դա Ազգերի լիգայի առաջարկն է, որով իրավատերը Հայաստանն է: Հետևաբար՝ ոչ թե մենք ենք օկուպանտը, այլ՝ Ադրբեջանը, որը ՀՀ-ից օկուպացրել է Նախիջևանը, որն անգամ Կարսի ռուս-թուրքական անօրինական պայմանագրով, որովհետև այս երեք պետությունները զուտ ածանցյալ դերակատարներ էին, Ադրբեջանի մաս չէր, այլ՝ զուտ խնամակալություն էր՝ պրոտեկտորատ: Այսօրվա դրությամ Ադրբեջանը մեզանից օկուպացրել է Նախիջևանը և Դաշտային Ղարաբաղը, և եթե մենք սրանց մասին չխոսենք, չդնենք շրջանառության մեջ, մեզ օկուպանտ են համարելու: Եթե ուշադրություն դարձնեք, վերջին շրջանում մի քանի երկրներ հանդես եկան կոչով, որպեսզի Հայաստանը դադարեցնի Ադրբեջանի տարածքի օկուպացիան: Մենք սրան ի՞նչ ենք հակադրելու. եթե գնալու ենք զուտ ինքնորոշման ճանապարհով, ինչը դարձել է ղարաբաղյան հարցի լուծման մեր առանցքային հիմնական ուղղությունը, միևնույն է, ինքնորոշման հարցը չի կարող վերաբերել մարզից դուրս տարածքի:
_ Վտանգվում է նաև Նախիջևանի խնդիրը, որովհետև եթե ասում ենք, որ տարածքում հարցը պիտի լուծվի ազգերի ինքնորոշման սկզբունքով, ապա ինչպե՞ս ենք նույնն անելու Նախիջևանում:
_ Այո՛, Նախիջևանում և շատ այլ տեղերում: Պիտի ասեմ, որ Ազգերի լիգան, որի մեջ այդ մեծ երկրներն են, որոնց մենք շատ ենք սիրում քննադատել, շատ ավելի խելամիտ գտնվեց և ավելի պրոհայկական որոշումներ կայացրեց. իրենց մոտեցումն ավելի ողջամիտ էր, այսինքն՝ չի կարելի մի տարածքի ճակատագիրը որոշել հանրաքվեով կամ դեմոգրաֆիկ տվյալներով, եթե մինչ այդ տեղի են ունեցել բռնի կոտորածներ, ջարդեր, տեղահանություն: Կրկնեմ նախորդ ելույթներիցս մեկը. եթե նայենք այդ վիլսոնյան Հայաստանին, այդտեղ հայերը մեծամասնություն չէին: Ինչո՞ւ այդպես որոշվեց. կենսունակության համար: Հետևաբար, եթե ԼՂՀ ճանաչման ճանապարհով ենք գնում, դրա կողմնակիցները, այսպես կոչված, ազատագրված կամ գրավյալ տարածքների ճակատագիրը հիմնավորելու համար ասում են, որ դա ամրագրված է ԼՂՀ Սահմանադրության մեջ: Այստեղ միանգամից 2-3 հարց է առաջանում: Առաջին. ո՞ր հանրապետության՝ Լեռնային Ղարաբաղի՞, բայց դա ճանաչված չէ, հետևաբար նրա որևէ փաստաթուղթ չի կարող իրավական հիմք ունենալ, անգամ՝ ներսի համար: Երկրորդ. Սահմանադրությունը միակողմանի ակտ է՝ unilateral act, այսինքն՝ չի կարող ստեղծել իրավունքներ, նա պարտավորություններ է ստեղծում, դա միջազգային իրավունքի նորմ է: Մյուսն այն է, որ ճանաչման պարագայում էլ կարող է հստակ գրված լինի, որ իրենք Արցախը ճանաչում են ԼՂԻՄ-ի սահմաններով, և ամենակարևոր կետերից մեկը հենց ԼՂՀ Սահմանադրության մեջ, կարծեմ, գրված է՝ ժամանակավորապես, մինչև կարգավիճակի վերջնական հստակեցումը: Այսինքն՝ կարգավիճակի հստակեցումը կարող է բերել նրան, որ սահմաններն այլ լինեն:
_ Բայց չէ՞ որ Լեռնային Ղարաբաղը միակը չէ երկրագնդի վրա, և այս չճանաչված պետությունները չգրված օրենքով էլի ինչ-որ գործառույթ ունեն, այսինքն՝ բոլորն էլ իրականում գիտեն, որ սա Հայաստանն է, և վերջում կհաղթի ուժեղը: Կարգավիճակ ևս ունեն այս երկրները:
_ Ո՛չ, էական տարբերություն կա, որովհետև շատ չճանաչված երկրներ ստանում են որոշակի աջակցություն, օրինակ՝ Աբխազիան և Օսեթիան՝ Ռուսաստանից, Կոսովոն, մինչև ճանաչվելը՝ Արևմուտքից: Ղարաբաղում մինչև իսկ մարդասիրական գործունեություն չկա: Այսինքն՝ այդ մեծ կազմակերպությունները, որոնք մարդասիրական օգնություններ են ցուցաբերում, անգամ՝ ռազմաճակատային գծում, Ղարաբաղում չեն գործում: Դա Ադրբեջանի ձեռքբերումն է: Մենք միշտ ծիծաղում ենք ադրբեջանական դիվանագիտության վրա, որ անընդհատ բողոքում են: Նրանք ճիշտ են անում, որ բողոքում են, որովհետև հարցն այն չէ, որ բողոքեցիր, ու այդ կազմակերպությունը կամ անհատը դուրս եկավ, հարցն այն է, որ դու վախեցրիր մյուսների աչքը: Հիմա Ադրբեջանն Ինտերպոլին է դիմել մի շվեյցարահայ գործարարի հարցով, թե ինչու է նա Ղարաբաղում ներդրումներ կատարում: Իհարկե, Ինտերպոլն այդ հային չի ձերբակալելու, բայց վստահեցնում եմ, որ այդ քայլը 5-10 հոգու հետ է պահելու Ղարաբաղում ներդրումներ կատարելուց, որևէ մեկը չի ուզում Ինտերպոլի հետ խնդիրներ ունենալ: Եթե մենք ժամանակին առաջին հերթին խորացնեինք և զարգացնեինք այն գաղափարը, որ Ղարաբաղը Հայաստանի մաս է, հետևաբար՝ նրա գործունեությունն օրինական է դառնում մեր օրենսդրությամբ, երկրորդն էլ՝ վկայակոչեինք Ազգերի լիգայի դիրքորոշումը, այդ դեպքում կկարողանայինք: Մենք չենք արել, մենք ասում ենք, որ ապագայում նրա կարգավիճակը կորոշվի, դրա համար էլ ասում են՝ դե ապագայում էլ ներդրումներ կանեք:
_ Վերջին հարցն եմ ուզում տալ: Շատ-շատերից լսել եմ հետևյալ տեսակետը. քանի որ մեր իշխանություններն անընդհատ փոխվում են, և սկսած Լ. Տեր-Պետրոսյանից վերջացրած ներկա նախագահով՝ չես կարող ՀՀ իշխանությունների վրա վստահ լինել, որ այդ հողերի հանձնման խնդիրը չի առաջանա, և Հայաստանին չեն ճնշի ու ասեն՝ դու Մեղրին փոխիր ինչ-որ մի տարածքի հետ կամ հանձնի այս երկու շրջանները, Հայաստանն էլ կասի, որ Ղարաբաղն անկախ պետություն է, ինչպե՞ս կարող եմ այդպիսի բան անել. այսինքն՝ իրենք ասում էին, քանի որ Ղարաբաղը ճանաչված չէ, որևէ մեկը չի կարող ճնշում գործադրել սրա վրա: Ի՞նչ մեխանիզմներով պիտի լինի: Ճնշումների միակ մեխանիզմը Հայաստանն է, Հայաստանի միջոցով է:
_ Ինչպե՞ս կարող է միջազգային հանրությունը ճնշել Հայաստանի Հանրապետությանը:
_ Բազմաթիվ ձևերով, սանկցիաներով: Ինչպե՞ս է Ռուսաստանին և Իրանին ճնշում:
_ Ասում են՝ Հայաստան ջան, դու կապ չունես, քաշվիր մի կողմ: «Չիրագովն ընդդեմ Հայաստանի» վճռի մեջ հստակ գրված է, որ Հայաստանն իրականացնում է լիակատար վերահսկողություն Ղարաբաղի վրա, դրա համար են Հայաստանի հետ բանակցում: Եթե Հայաստանն ասում է, որ կապ չունի, ուրեմն Հայաստանին պարտադրելու են, որպեսզի ոչ թե ասելով, այլ՝ իրականում կապ չունենա: Եվ այս դեպքում Ղարաբաղն արդեն ինքնստինքյան չի կարող դիմանալ: Եթե որևէ մեկը կարծում է, որ Ղարաբաղն ի վիճակի է, կամ այն ժամանակ ի վիճակի էր առանց Հայաստանի աջակցության ազատագրվել, դիմադրել, իհարկե չի կարող: Մյուս կողմից, Աստված չանի՝ գա այն վիճակը, որ իսկապես պարտադրանքների մեխանիզմը կգործադրեն. մի քիչ դժվար է: Եթե Սերբիային պարտադրեցին, որ նա եթե չճանաչի Կոսովոն, ապա հրաժարվի: Հիշո՞ւմ եք, ինչպես էին ռմբակոծում Բելգրադը:
_ Բայց մի այսպիսի բան էլ եղավ, որքանո՞վ է դա ակտուալ: Կարծես ո՛չ միջազգային հանրությունը ո՛չ Ռուսաստանը դա չեն ուզում, մի փոքր Կիկոսի մահը սարքեցինք:
_ Ես դրա համար ասացի՝ Աստված չանի: Միջազգային հանրությունն այսօր չի ուզում խնդրի նման լուծում, այնտեղ ամեն մեկն իր աշխարհաքաղաքական շահն ունի, մեկը կյուսի դեմ է խաղում: Ես դրա համար չասացի՝ մեզանից կվերցնեն կամ մեզ կստիպեն, և Ադրբեջանը դա չի անում: Իրականացնում է մաշեցման քաղաքականություն, սա է խնդիրը: Ադրբեջանը լավ է հասկանում, որ ինքը չի կարող առճակատ պայքարի մեջ հայերին ստիպի հանձնել Ղարաբաղը: Հակառակը՝ հայերն ավելի կմիավորվեն, և հնարավոր է՝ մի բան էլ հետ կվերցնեն: Հայաստանի մի մարզի կամ մեկ այլ մարզի նկատմամբ հարձակումը մաշեցման քաղաքականություն է: Ադրբեջանը չի՞ հասկանում, որ այդ դիպուկահարներով կամ նույն գյուղի վրա մի քանի անգամ կրակելով ռազմական հաղթանակ չի կարող տանել: Ո՞րն է դրա նպատակը. իհարկե, մաշեցման քաղաքականությունը, այսինքն՝ ստեղծել հոգեբանական անկայուն վիճակ, որ ժողովուրդն արտագաղթի, ներդրումներ չլինեն, Ղարաբաղում որևէ լավ գործ նախաձեռնողին, որոշում կայացնողին, համերգ տվողին անընդհատ հետապնդել, տնտեսական որևէ գործունեություն ծավալողին սպառնալ, որ Ադրբեջան չեն թողնի: Մենք նման դեպքեր ունենք, որ տարբեր բանկեր դադարեցրին իրենց գործունեությունը Ղարաբաղում, որովհետև իրենց համար ավելի մեծ շուկա էր Ադրբեջանը. այստեղ ռեսուրսների հարց է: Մենք ունենք մի իրավիճակ, որը հարցի լուծման տեսակետից ամենավատն է: Իմ ասածը հետևյալն է՝ պիտի ավելի ու ավելի շատ մեջտեղ բերենք մինչև սովետականացումը եղած իրավիճակը, որովհետև գոնե աշխարհի համար միանշանակ է, որ իրենց համար ընդունելի չէ սովետական շրջանը: Եթե իրենց հարց ես տալիս, թե ինչու են ուզում, որ Հարավային Կովկասում վերականգնվի ստալինյան սահմանները, և չեն ուզում, որ նույնը լինի Արևելյան Եվոպայում, նման պարագայում արդեն դժվար է հակադարձելը: Իրենք սկսում են դեմագոգիայով զբաղվել, բայց հասկանում ես, որ նման հարցադրման պատրաստ չեն:
Տեսեք, մեզ արված այս վերջի, ենթադրյալ, առաջարկների մեջ ( ասում եմ ենթադրյալ, որովհետև չգիտենք իրականությունն ինչ է) ռուսները, իբր, առաջարկել են Հայաստանի իշխանություններին հանձնել որոշ շրջաններ Ղարաբաղում, փոխարենն ասելով, որ Ադրբեջանը կպարտավորվի հարց չլուծելը ուժի միջոցով: Սա արդեն անհեթեթություն է. այն, ինչ Բիշքեկում զինադադարով Ադրբեջանն արդեն պարտավորվել է, հիմա ուզում են մեզ վրա վաճառել երկրորդ անգամ: Եվ որևէ մեկը պաշտոնապես չփորձեց դրան հակադարձել, և, ցավոք սրտի, նաև չհերքվեց՝ ռուսների կողմից նման առաջարկ եղե՞լ է, թէ՝ ոչ:
_Ամփոփենք հաղորդումը. մեր հասարակության և նույն քաղաքական շրջանակներում կան մարդիկ, ովքեր վճռական են՝ ոչ մի թիզ հող թուրքերին :
_ Դեկտեմբերի 1-ի որոշումը կարևորագույն որոշում էր: Այն ամրագրված է մեր Անկախության հռչակագրի մեջ: Սահմանադրությունը հղում է անում Անկախության հռչակագրին, անգամ՝ առաջարկվող Սահմանադրության մեջ կա այս հղումը: Հետևաբար, նա մեր Սահմանադրության մասն էմ, և այդ հարցի առնչությամբ կա Սահմանադրական դատարանի համապատասխան մեկնաբանությունն, որ երկմիասնության մեջ են. դա մենք չենք կարող անտեսել, դա սահմանադրական նորմ է: Ասել, որ դրանից հետո Լեռնային Ղարաբաղումհանրաքվե է եղել( ես այս տեսակետը լսել եմ), և անկախացել է Ղարաբաղը. ումի՞ց է անկախացել՝ ՀՀ-ից: Դա կարող է օրինական լինել այն մարդկանց համար, ովքեր հանրաքվեին մասնակցել են, մենք չենք մասնակցել. սա՝ մեկ: Երկրորդն էլ՝ սա սեպարատիզմ է. պետք է հարց դնել՝ իսկ ո՞վ է նախաձեռնել ՀՀ տարածքում նրա մի մասի անկախացման վերաբերյալ նման հանրաքվե: Եթե վաղը Լոռին կամ Սյունիքն անկախանալու վերաբերյալ հանրաքվե անեն, պիտի ընդունե՞նք. ինչո՞ւ ենք ընդունում, որ այդ նույն բանն արվի Արցախում: Մենք բազմիցս խոսել ենք, որ Արցախը ՀՀ-ի նույնպիսի մաս է, ինչպես՝ մյուսները: Շփոթության պատճառն այն է, որ մենք, ՀՀ ասելով, գրեթե միշտ հասկանում ենք ՀՍՍՀ, և դրանից դուրս ինչ կա, ասում ենք՝ Հայաստան չէ: Մենք պիտի ձգտենք այն Հայաստանին, որ կերտվել է Ազգերի լիգայի կողմից:
_ Շնորհակալություն, պրն. Պապյան: Հարգելի ունկնդիրներ, հիշեցնենք՝ լսում էիք «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը, և ես՝ Հայկուհի Մինասյանս: Հաջողություն:


Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan