Chat with us, powered by LiveChat

Խնդիրների առաջացման դեպքում զանգահարեք +374 11 28 00 00

Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Հայերն արտագաղթող չեն, իշխանություններն են վատը «Մոդուս վիվենդի»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Գենետիկորեն արտագաղթող ժողովուրդ չկա, կան ծայրահեղ վատ պայմաններ, որոնք ստիպում են մարդկանց լքել երկիրը: Միգուցե մեկ երկու մտավորական ու հայրենասեր դիմանա, բայց լայն զանգվածները չեն կարող: «Որտեղ հաց, այնտեղ կաց» արտահայտությունը արհեստականորեն է մտցվել մեր մտածելակերպի մեջ: Հայերը միշտ էլ մնացել ու պայքարել են իրենց իրավունքների համար:
Հաղորդման սղագրություն

_ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Ողջո՛ւյն, պրն. Պապյան:
_ Բարև Ձեզ:
_ Հարգելի ունկնդիրներ, այսօր խոսելու ենք 1920թ. իրադարձությունների մասին, ինչպես մինչև տաղավար մտնելը պրն. Պապյան ասաց,որ կխոսենք պատմության այս օրվա մասին: Ի՞նչ եք առանձնացրել պրն. Պապյան:
_ Ես կուզենայի անդրադառնալ երկու կարևորագույն ամսաթվի՝ 1920թ. հունվարի 19-ին և 1927թ. հունվարի 18-ին: Սրանք կարող են կոչվել մոռացված ամսաթվեր կամ տարեթվեր, բայց երկու կարևոր իրադարձություն է տեղի ունեցել, որոնց մասին կուզեմ խոսել: Բոլորիս հայտնի է, և մենք նշում ենք 1918թ. մայիսի 28-ը՝ որպես Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադրման օր: Բայց իրականում եթե մենք նայելու լինենք միջազգային իրավունքի տեսանկյունից, ապա Հայաստանի Հանրապետությունը՝ որպես պետություն, որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ, առաջ է եկել 1920թ. հունվարի 19-ից, այսինքն՝ այն պահից, երբ Փարիզի վեհաժողովի «Մեծ եռյակը»՝ Բրիտանական Կայսրությունը, Ֆրանսիան և Իտալիան, հանձինս հեհաժողովի, ճանաչեցին ՀՀ անկախությունը, այսինքն՝ այդ պահից Հայաստանի Հանրապետությունը դարձավ պետություն: Մինչ այդ այն ինքնահռչակ մի միավոր էր, ինչպես պատմության մեջ մենք հաճախ ենք ունենում. մենք այսօր ունենք ինքնահռչակ բազմաթիվ պետություններ՝ ԼՂՀ-ն, Մերձդնեստրյան Հանրապետությունը, կարող ենք դրանց գումարել անգամ Հարավային Օսեթիան և Աբխազիան, որովհետև խիստ փոքր ճանաչումներ ունեն: Հիշենք, որ 1990-ական թթ. սկզբին ՌԴ-ի մեջ մտնող տարբեր հանրապետություններ հռչակեցին իրենց անկախությունը: Ինչպես տեսնում ենք, անկախության հռչակումը կարևոր է, բայց առավել կարևոր է ճանաչումը: Եվ Հայաստանի ճանաչումը շատ հետաքրքիր էր այն առումով, որ ձևակերպված էր հետևյալ բառերով, որ սույն ճանաչումը չի կանխորոշում ՀՀ սահմանները: Ինչո՞ւ էր այդպես արված. որովհետև, նախ, ՀՀ-ն, ճիշտ է, արդեն 1920թ. վերահսկում էր բավականին մեծ տարածք, այսինքն՝ 1919թ.-ից վերահսկում էր Կարսի մարզը, Երևանի նահանգը, Նախիջևանի զգալի մասը, ըստ էության՝ Զանգեզուր, Ղարաբաղ, այսինքն՝ Ռուսահայաստանի հայաբնակ հիմնական տարածքները: Ասում եմ հիմնական, որովհետև, իհարկե, կային դուրս մնացած, վիճելի տարածքներ, բայց, այդուհանդերձ, Հայաստանը վերահսկում էր այդ տարածքները: Եվ եթե ինչպես շատերը սխալմամբ կարծում են, որ ճանաչումը բերում է սահմանների ճանաչում, ասեմ, որ այդպես չէ, որովհետև սահմանները ճանաչում է պետությունը և կառավարությունը, սահմանները որոշվում են կամ սահմանակից երկրի հետ փոխադարձ սահմանի ճանաչումով՝ համապատասխան պայմանագրով, ինչպես օրինակ՝ Ադրբեջանը և Ռուսաստանն արեցին և շատ այլ երկրներ, այնպես էլ միջազգային որևէ կառույցի կողմից, որը լիազորված է դրա սահմանների ճանաչումով: Հիմա ինչո՞վ է օրինական Փարիզի վեհաժողովի կողմից Հայաստանի սահմանների ճանաչումը, որովհետև առաջին փուլը դա ճանաչումն էր՝ 1920թ. հունվարի 19-ն էր. սա կարևոր ամսաթիվ է, և թող մեր ունկնդիրներն ու ակնդիրները հիշեն դա, այսինքն՝ Հայաստանը դարձավ միջազգային իրավունքի սուբյեկտ, իսկ հաջորդ փուլով արդեն պիտի որոշվեին սահմանները: Ես բազմիցս խոսել եմ, որ, ըստ էության, երկու փուլով որոշվեցին ՀՀ սահմանները, և երկուսի հիմքում էլ հենց Փարիզի վեհաժողովի որոշումներն էին: Առաջին փուլը փետրվարի որոշումն էր, որովհետև ասեմ, որ ճանաչումից հետո, ըստ էության, Ազգերի Լիգան ստեղծեց հատուկ հանձնաժողով՝ Ազգերի Լիգայի խորհրդի մասնակցությամբ, այսինքն՝ այդ ժամանակ հինգ երկրից չորսն էին ներկայացված՝ Բրիտանական կայսրություն, Ֆրանսիա, Իտալիա և Ճապոնիա, և այս հանձնաժողովը պիտի որոշեր ՀՀ սահմանը՝ Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ. նրանց անկախությունը ևս ճանաչվել էր 1920թ. հունվարին, հետևաբար այդ սահմանները պիտի որոշվեին: Հետաքրքիր էր շեշտադրումը, որ ո՛չ Վրաստանի, ո՛չ Ադրբեջանի սահմանների վերաբերյալ չստեղծվեց հանձնաժողով, այլ ստեղծվեց Հայաստանի վերաբերյալ, մոտավորապես հետևյալ տրամաբանությամբ. եթե Հայաստանի սահմանները ճանաչվում են այդ երկրների հետ, ինչ էլ որ մնա, կլինի այդ երկրների տարածքը: Ուզում եմ հիշեցնել, որ այդ որոշումը 1920թ. փետրվարի 24-ի առաջարկ-զեկույցն էր, հետևյալ սկզբունքն էր որդեգրել՝ հայաբնակ անբողջ տարածքները պիտի անցնեն Հայաստանին, թաթարաբնակը՝ Ադրբեջանին, վրացաբնակը՝ Վրաստանին: Այսինքն՝ այդ պարագային մենք Հայաստանի տարածքում ունենալու էինք Ջավախքի զգալի մասը՝ Ախալքալաք-Ախալցխա հատվածը, Ելիզավետպոլի նահանգի զգալի մասը, հատկապես՝ հարավային և արևմտյան հատվածները, այսինքն՝ Գարդմանք, Ուտիք, Հյուսիսային Արցախ, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղն անվիճելիորեն Հայաստանի Հանրապետության մաս էր, և այդ քարտեզը կա, պահպանվել է, մենք էլ տպագրել ենք այդ այն, որտեղ միանշանակ տեսնում ենք՝ այդ սահմանն այդպես էր: Այս ամբողջի հիմքում վերոնշյալ ճանաչումն էր: Երկրորդ փուլով պիտի որոշվեր ՀՀ սահմանը Թուրքիայի հետ, որը տեղի ունեցավ, բազմիցս խոսել ենք այս մասին, Վուդրո Վիլսոնի Իրավարար վճռով 1920թ. նոյեմբերի 22-ին: Առաջին որոշումը, այսինքն՝ Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ սահմանների ուժի մեջ մտնելը, պիտի տեղի ունենար Իրավարար վճռի ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ 90 օրվա ընթացքում՝ 1920թ. նոյեմբերի 20-ից սկսած: Բայց, ցավոք սրտի, ինչպես մենք գիտենք, նոյեմբերի 22-ից ընդամենը 10-11 օր հետո՝ 1920թ. դեկտեմբերի 2-ին, ՀՀ դադարեց գոյություն ունենալուց, որովհետև այն օկուպացվեց ռուս-բոլշևիկյան և քեմալ-թուրքական զորքերի կողմից, կիսվեց այս և հայտնի դարձած 1920թ. օգոստոսի 25-ի գաղտնի համաձայնությամբ, որը ստորագրվել էր Լենինի և Էնվերի միջև, Հայաստանը բաժանվեց երկու մասի: Այսուհանդերձ այդ դե ֆակտո օկուպացիան չի կարող չեղյալ անել դե յուրե ՀՀ սահմանները: Կրկնում եմ՝ այս ամբողջի հիմքում ՀՀ ճանաչումն էր: Շատ հետաքրքիր է, որ ՀՀ ճանաչումը դեռ երկար ժամանակ մնում էր ուժի մեջ: Բրիտանական կայսրությունը 1924թ. փետրվարի 1-ին ճանաչեց ՌՍՖՍՀ-ն որպես պետություն, հետևաբար ճանաչեց անեքսիան, այսինքն՝ մինչև 1924թ., այնուհանդերձ, ճանաչում էին Հայաստանի Հանրապետությունը, իսկ օրինակ՝ Միացյալ Նահանգները, հետաքրքրական է, որ մինչև 1933թ. շարունակում էր ճանաչել Հայաստանի Հանրապետությունը: Ասեմ, որ Միացյալ Նահանգները ոչ թե 1920թ. հունվարի 19-ին էր ճանաչել «Մեծ եռյակի» հետ միասին, այլ առանձին ճանաչել էին 1920թ. ապրիլի 23-ին, որովհետև այդ ժամանակ Սան Ռեմոյում արդեն ընթանում էին քննարկումներ հայ-թուրքական սահմանի վերաբերյալ, և ամերիկյան կողմը շտապեց ճանաչել, որովհետև Հայաստանը որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ պետք է հանդես գար, որպեսզի Ամերիկան կարողանար մտնել իրավապայմանագրային հարաբերությունների մեջ: Եվ այս ճանաչումը շարունակվեց մինչև այն ժամանակ, երբ Միացյալ Նահանգները ճանաչեց Սովետական Միությունը, որի հիմնական պատճառը 1933թ. հունվարին Գերմանիայում իշխանության եկած Ադոլֆ Հիտլերի կուսակցությունն էր՝ նացիոնալ-սոցիալիսները, որոնք արդեն հռչակել էին իրենց նկրտումները Եվրոպայի և աշխարհի նկատմամբ, և, բնականաբար, օվկիանոսի այն կողմից նայելով՝ ամերիկացիները հասկանում էին, որ միակ լուրջ ուժը, որը կարող է դիմակայել նացիստական Գերմանիային, Սովետական Միությունն էր:
_ Պրն. Պապյան, մեր ռադիոլսողներից մեկը մի հարց էր ուղղել՝ ճի՞շտ է արդյոք այն տեսակետը, որ մենք այսօր պետությունը չենք կարողանում կայացնել, որովհետև հազարամյակներ շարունակ չենք ունեցել պատմական փորձ, թե՞ մենք միշտ պայքարել ենք պետականության համար և ունեցել ենք Կիլիկյան Հայաստան, ունեցել ենք նաև քաղաքական մշակույթ:
_ Երբ մենք նայում ենք այսօրվա աշխարհի քաղաքական քարտեզին, ասենք՝ 196-197 երկիր, ապա կտեսնենք, որ այս պետությունների մի զգալի մասը, կամ նրանց կերտած բնակչությունը, կամ ազգն ընդհանրապես որևէ պետական միավորի փորձ չեն ունեցել, այսինքն՝ դա որևէ հիմնավորում չունի: Օրինակ՝ երբ ամերիկացիները ստեղծեցին իրենց պետությունը, ասենք մի 200-250 տարի առաջ, ըստ էության էլի այդ փորձը չկար, այդ տարածքի վրա որպես այդպիսին պետություն չէր եղել, Ամերիկան խոպանչիների պետություն էր, Բրիտանիայից, Գերմանիայից, Եվրոպայից խոպան գնացածներն էին, որոնք հավաքվեցին, հետո ստեղծեցին այդ պետությունը, այնպես որ ես չեմ կարծում, թե պետական փորձն այստեղ էական է, որովհետև օրինակ՝ միջինասիական հանրապետություններին եթե նայելու լինենք, նրանք էլ, որպես այդպիսին, պետություն չունեին: Այստեղ, կարծում եմ, պատճառն առաջին հերթին մեր վատ ժառանգությունն է. չմոռանանք՝ մենք մաս ենք կազմել սկզբնական փուլում երկու այնպիսի կայսրությունների՝ Օսմանյան կայսրություն, Սեֆյան, որտեղ կաշառակերությունն օրինականացված էր բախշիչի ձևով, օրենք չկար, հետո՝ Ցարական Ռուսաստան, որը մի փոքր ավելի լավ էր, բայց այդ ամբողջը նորից կար, Սովետական Միություն: Չմոռանանք, որ Սովետական Միությունը մի երկիր էր, որտեղ մարդիկ գողանալով էին ապրում: Եվ այսօր, երբ մենք նայում ենք, թե ամենակաշառված ոլորտները որոնք են, այդ թվում՝ իրավապահ մարմինները, նույն ոլորտներն են, որոնք այդպիսին էին Սովետական Միության ժամանակ. ըստ էության, մեզ չհաջողվեց կտրել Սովետական Միության պորտալարը: Ով ինչ ուզում է՝ ասի, այսօր շատ հարցերով Վրաստանն առաջընթաց է որդեգրել Սահակաշվիլու հենց այն քաղաքականության շնորհիվ, որ նա արմատապես կարողացավ այդ պորտալարը կտրել: Իսկ մեզ մոտ նաև կադրային առումով մնացին նույն սովետական կոմսոմոլի աշխատողները: Այսօր, տեսեք, մենք կառուցում ենք սովետական երկիր՝ կուսակցապետություն, որովհետև այդ կառուցողները կառուցում են այն, ինչ տեսել են և գիտեն, ուրիշ պետություն չեն տեսել, հասկանում են, որ պետությունը կառավարվում է ինչ-որ կուսակցությունների միջոցով, ներքին խաղերում, այսինքն՝ շատ հարցերի շուրջ չկա բացասական բանավեճ, ոստիկանն իրեն չի զգում որպես ժողովրդի ծառա, այլ զգում է որպես իշխանության կամակատար և այլն: Դա այդ ՍՍՀՄ 20-30-ական թվականներն են, երբ այդ բոլոր պատժիչ (այդ ժամանակ պատժիչ էին՝ карательные органы партии) մարմիններն ընկալվում էին որպես գործիք կուսակցության ձեռքին՝ բոլոր ընդդիմադիրներին ջարդելու և կոտրելու համար:
_ Մեր հաղորդումներից մեկում, եթե չեմ սխալվում, անդրադարձել էինք Արաբացու նամակին, ինչպես էր բնութագրում հայերին, նաև երբ կարդում ես Խորենացու «Ողբ»-ը, արդյո՞ք հայի անհատականությունը թույլ չի տալիս պետականություն կերտել, թե՞ դա ևս մի փոքր արդարացում է, այսինքն՝ չունենք կայացած քաղաքական ինստիտուտներ, այդ պատճառով էլ չկա ամուր պետականություն:
_ Գիտեք, հոգեբանական պահերը խիստ կարևոր են այս հարցում:
_ Այսինքն՝ այն, որ մենք գենետիկորեն արտագաղթող ենք...:
_ Գենետիկորեն արտագաղթող ժողովուրդ չկա: Տեսեք վիճակը. վրացիները, օրինակ, որ արտագաղթող չէին, ՍՍՀՄ փլուզման տարիներին նրանց 96 տոկոսն ապրում էր Վրաստանում, վիճակը վատացավ՝ մեր չափ և ավել գաղթեցին իրենց երկրից: Մենք գաղթել ենք, որովհետև մեր երկրում ապրելու հնարավորություն չի եղել, մեր երկրի տարածքում ուրիշ երկրները պատերազմ են մղել, դրան գումարվել են մեր տեղական շորթողները՝ հոգևոր թե աշխարհիկ, և ժողովուրդը գնացել է կյանք որոնելու. բնական է, ժողովուրդը պիտի ապրի: Չկան գենետիկորեն արտագաղթող ժողովուրդներ, այսօր էլ, եթե մարդիկ արտագաղթում են, ոչ իրենց այդ գենետիկ մղումն է, այլ ուղղակի վիճակը վատ է, չեն կարողանում ապրել, տվեք այդ մարդկանց ապրելու հնարավորություն և կտեսնեք, որ արտագաղթը կկրճատվի: Երբ նայում ենք պաշտոնական ցուցանիշներին, ակնհայտ է՝ երբ վիճակը մի փոքր բարելավվել է, արտագաղթը կրճատվել է, անգամ 2000-ականների սկզբին զրոյական տարիներ ենք ունեցել և մի փոքր էլ անգամ ներգաղթ, նույն ժողովուրդն էր, չէ՞: Բայց վիճակն այդ ժամանակ մի փոքր լավացավ, դա կանգ առավ, բայց հենց վիճակը վատացա, նույն ժողովուրդն արտագաղթեց, այսինքն՝ գեները չփոխվեցին, վիճակը փոխվեց: Բնականաբար, դա էլ կապ չունի: Այլ բան է, որ դարեր ի վեր մեզ համար հիմնական սոցիալական միավորը եղել է ընտանիքը, կամ մի փոքր ավելի մեծ ընտանիքը՝ գերդաստանը, և մենք ամեն ինչ անում ենք այդ ընտանիքի համար: Պարտադիր չէր պետությունը մերը լիներ, նույն Օսմանյան կայսրությունը եթե այնպիսի պետություն լիներ, որ հոգ տաներ ընտանիքի, ծերերի, երեխաների մասին, ինչպես այսօր եվրոպական շատ երկրներում, մեզ մոտ գուցե կձևավորվեր այլ մոտեցում: Բայց քանի որ դա երբեք չի եղել, մեզ համար ընտանիքը հիմնական միջնաբերդն է, մենք դրանով ենք ապրում, մտածում մեր զավակների մասին, մեր ծնողների, ավելի մեծ առումով ավելի քիչ ենք մտածում: Դա նկատելի էր դեռ Սովետական Միության տարիներից. ես քայլելով էի գալիս, տեսա, որ քաղաքը պարզապես կորած է աղբի մեջ՝ թղթեր, պլաստիկ շշեր և այլն, մուտքերը, իհարկե, ահավոր վատ վիճակում են, բայց մտեք մարդկանց տան շեմից ներս, նրանց բնակարաններ, կգտնեք դրա հակապատկերը, եթե անգամ տունն աղքատիկ է, միևնույն է, մարդիկ այն մաքուր են պահում և այլն: Այսինքն՝ մեզ համար ամեն ինչ սահմանափակվում է մեր ընտանիքով: Դա պետության մեղքն է, պետությունն ինքը պետք է ցույց տա, որ ինքը բոլորի համար ընտանիք է, և ոչ թե պետության միջի մի քանի մարդիկ ծախսում են պետության փողերը, ինչպես վատ հայրը՝ ընտանիքի փողերը: Եվ ամեն օր կարելի է կարդալ, այսօր էլ ես կարդում էի բիզնես-դասով թռչող ինչ-որ պաշտոնյաների մասին, երբ անգամ ամենահարուստ երկրներում դա արգելված է, կարդացի անհասկանալի ծախսերի մասին նույն Նոր տարվա առիթով. ինչո՞ւ, ես չեմ հասկանում, նույն տոնածառը, որ ՍՍՀՄ տարիներին Երևանում էր, հիմա դառավ մոդայի նման մի բան, անպայման պիտի բոլոր քաղաքներում լինի, այն քաղաքներում, որոնք բողոքում են բյուջեից, բյուջեի պակասից: Սա ենթադրել է տալիս, որ մարդիկ այդ տոնածառը դնում են, որովհետև կարճատև գործողությունների ժամանակ փող ուտելը հեշտ է, հետո չես կարող որևէ ձևով ստուգել: Դա այնպիսի բան չէ, որ տարիներ հետո հնարավոր լինի ասել՝ այդքան ծախսվել է, թե՝ ոչ, քանի խաղալիք կար, ինչքանով է ավել: Դրվեց, գնաց, վերջացավ: Նույնը՝ Երևանում: Ընդհակառակը, այսօր ծախսերը պետք է կրճատել, վիճակը վատ է ներքին առումով: Ես նախորդ հաղորդումներում ասեցի, հիմա էլ եմ կրկնում, որ արտաքին քաղաքական առումով, այսինքն՝ աշխարհաքաղաքական փոփոխություններում բացառիկ նպաստավոր իրավիճակ է ստեղծվել Հայաստանի համար, վաղուց է, որ այդպիսի բան չկար: Այսինքն՝ մենք տեսնում ենք, որ մեր հիմնական թշնամի և հակառակորդ Թուրքիայի հարաբերություններն ինչքան են լարվել Ռուսաստանի հետ, բառացիորեն այսօր հենց թուրքերը սպառնացել են արտաքսել Միացյալ Նահանգների դեսպանին, որը քննադատեց Թուրքիային՝ մտավորականներին ձերբակալելու համար, այն մտավորականներին, ովքեր ստորագրել էին քրդերի ջարդերը դադարեցնելու կոչը, այսինքն՝ այսօր մեր հիմնական հակառակորդը վատ հարաբերություններ ունի գրեթե բոլորի հետ: Սա բացառիկ նպաստավոր պայման է, բայց ամեն մարդ չի կարող օգտվել նպաստավոր իրավիճակից: Հիմա մյուս նպաստավոր զարգացումը այն է, որ այս օրերին արդեն սկսել է, ըստ էության, Իրանի բացվելը աշխարհին: Հիշեցնեմ, որ 2015թ. հուլիսի 14-ին Լոզանում ստորագրվել էր մի համաձայնագիր՝ Իրանը «Մեծ վեցնյակի» հետ, որով կես տարի ժամանակ էր տրված, ստուգումներից հետո եթե ամեն ինչ ավ լիներ, Իրանին պիտի հնարավորություն տրվեր մտնելու եվրոպական շուկա, բացի այդ, նաև ապասառեցնելու Իրանի՝ տարիներ ի վեր տարբեր բանկերում սառեցված միջոցները և, ըստ էության, երկուշաբթիօց դա ուժի մեջ մտավ, որովհետև Ատոմային էնէրգետիկայի միջազգային կազմակերպության զեկույցը ցույց տվեց, որ Իրանը հավատարիմ է մնացել իր պարտավորություններին և այս կես տարվա ընթացքում դա արվել է, այսինքն՝ էապես կրճատել է այդ ցենտրիֆուգները, որոնցով պետք է հարստացներ, և մի շարք այլ պահանջներ կար: Սա նշանակում է, որ առաջինը, Իրանն օրական 1 մլն բարել նավթ կնետի շուկա: Առանց այդ էլ այսօր գրեթե այդքան ավելցուկ կա շուկայում, այսինքն՝ այդ 1 մլն տակառը կանխատեսում է նավթի գնի անկում 5-10 դոլարի չափով. եթե այսօր տակառն արդեն 28-29 դոլար է, ըստ էության, դա կարող է իջնել մինչև 20 դոլարի: Սա մեզ համար կարևոր է այն առումով, որ մեր հիմնական դաշնակիցը, որի հետ, ըստ էության, այսօր մեր ամեն ինչն է կապված, դրանով հայտնվել է շատ ավելի վատ վիճակի մեջ: Ռուսաստանում բյուջեն հաշվարկված է 1 տակառը 50 դոլար հաշվարկով, այսօր արդեն դրա գրեթե կեսն է և ավելի ցածր կլինի, մինչև իսկ Ռուսաստանի արդյունահանման ինքնարժեքից ավելի ցածր: Եվ բոլոր հաշվարկները ցույց են տալիս, որ Ռուսաստանի պահուստային մոտ 50 մլրդ դոլարը, որ Ռուսաստանին մնացել է, դա շատ արագ՝ մեկ տարուց ավելի քիչ ժամանակահատածում ուղղակի կհալչի:
_ Վերջերս մի տեսակետ լսեցի, որ եթե նավթը դառնա ջրի գնի, ինչպես վերջերս հենց Ռուսաստանի “Россия 24” ալիքով փորձում էին բացատրել, ինչպես է այսօր ջուրը նավթից թանկ, կարտահանի անտառ, անտառը կվերջանա, կարտահանի ադամանդ: Այսինքն` սա մի երկիր է, որ ունի աշխարհի գրեթե բոլոր ռեսուրսներից:
- Այդպես չէ, Ռուսաստանն արտահանում է այնքան անտառ, որքան ի վիճակի է, այսինքն` որքան թույլ է տալիս շուկան, դրա տեղափոխման հնարավորությունները և այլն: Դա շատ հիշեցնում է մեր անկախության պայքարի տարիները, երբ մերոնք գնում էին եվրոպական սուպերմարկետում տեսնում էին՝ ինչքան թանկ է ջուրը, և հաշվարկում էին, թե արտահանելով ջուրը՝ որաքն գումար կաշխատեն: Դե արտահանեք: Բայց ռեսուրս ունենալը մի բան է, բայց դա միջազգային շուկա հանելը՝ լրիվ այլ բան: Չմոռանանք, որ նույն անտառի առումով Ռուսաստանը շատ լուրջ մրցակից ունի հանձին Կանադայի: Եվ Կանադան այսօր խնդիր ունի, սահմանափակումներ է դրված նրա անտառին: Իսկ Կանադայում շատ ավելի խելամիտ ձևով է անտառ արտահանվում, այդուհանդերձ, սահմանափակումներ կան: Այսինքն՝ փայտանյութի շուկան նավթի շուկա չի, դա խսիտ սահմանափակ շուկա է: Նույնը վերաբերում է ադամանդին: Այսօր ադամանդը թանկ քար է, բայց երբ դու մեծ քանակությամբ արտահանես (առաջարկն ու պահանջարկն է որոշում), այդ ադամանդի գինը կընկնի: Այսինքն՝ ինչպես նավթի գինն ընկավ, որովհետև նավթը շատացավ, նույնն էլ՝ ադամանդը: Այնպես չէ, որ դու երեք անգամ շատ արտահանես, ուրեմն երեք անգամ շատ փող կստանաս: Նաև ասեմ, որ Ռուսաստանի ադամանդը, գոնե այն, ինչ շուկա է հանում, այն որակը չէ, ինչ Հարավաֆրկյան կամ կանադական հանքավարի ադամանդինը: Եթե Ռուսաստանը կարողանար դրանք արտահանել, կարտահաներ: Այսօր ակնհայտ է, որ Ռուսաստանը հիմնականում նավթի և գազի վրա է նստած: Բացի այդ, եթե նա փոխի ուրիշ մի բանի, նրան տարիներ են անհրաժեշտ, իսկ այսօր Կրասնոդարում, Սոչիում արդեն ցույցեր են տեղի ունենում, թոշակները չկան և այլն: Գիտե՞ք աշխարհի ամենաաղքատ երկրները որոնք են. դրանք ռեսուրս ունեցող երկրներն են: Նայեք Աֆրիկայի երկրները, որոնք հսկայական ռեսուրսներ ունեն՝ ադամանդ, նավթ, գազ, ամեն ինչ, բայց աշխարհի ամենաաղքատ երկրներն են:
_ Գիտակցությունն է որոշում կեցությունը:
_ Այո, որովհետև իրենք տարբեր՝ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով չեն կարողանում մտնել համաշխարհային շուկա, լավագույն դեպքում միջնորդներն են հարստանում: Բացի այդ, այդ երկրները, որպես կանոն, կոռուպցիայի մեջ ահավոր խրված են: Երբ ասում եմ ահավոր, նկատի ունեմ մեր չափ: Մենք էլ ենք խրված, մենք մոռանում ենք, որ այսօր կոռուպցիան, կաշառակերության ավելի լայն դրսևորումն է, որովհետև պաշտոնական դիրքի չարաշահում կաշառակերություն չէ, բայց կոռուպցիա է, այսինքն՝ երբ դու պաշտոնական մեքենան օգտագործում ես մամայիդ բազար տանելու համար. մենք ունենք, չէ՞, այդպիսի քաղաքապետեր, մարզպետեր: Այդպես երկիր չի լինում: Հակառակը, նայեք եվրոպական շատ երկրներ, որոնք գրեթե զուրկ են ռեսուրսներից, կամ Ճապոնիան, որը որևէ ռեսուրս չունի բացի մարդկային ռեսուրսից, բայց աշխարհի ամենազարգացած երկիրն է: Այսօր հավելյալ արժեքի մեծ մասը ստեղծվում է ավելի շատ մտավոր ոլորտում: Այսօր աշխարհի մեծագույն ընկերությունները՝ նույն Microsoft-ը, Apple-ն է, առաջ էր, որ Xton mobile կամ Սtandard oil-ը կար: Դրա ժամանակն էլ անցավ: Վերջերս Ռուսական խնայբանկի ղեկավար Գրեֆն էր խոսում՝ շատ խելացի մարդ, նա չասաց՝ նավթի դարաշրջանն ավարտվելում է, ասաց՝ ավարտվել է, և դա ճիշտ է: Ես էլ էի այդ մասին ասել: Ավարտվել է ոչ թե այն պատճառով, որ նավթն է ավարտվել, ինչպես քարի դարաշրջանն ավարտեց ոչ այն պատճառով, որ քարը վերացավ, այլ նոր տեխնոլոգիաներ եկան: Այսօր երբ նայում ենք, շատ ավելի կարևոր է երկրի կառավարման որակը: Տարոն Աճեմօղլուն, որը հայտնի տնտեսագետ է, նա էլ այսօր արդեն դուրս է գալիս այդ նախկին մարքսիստական խիստ տարածված տեսակետներից՝ ռեսուրսներ և այլն, ընդհանրապես երկրի զարգացման հիմնական պատճառներից մեկը հենց նշում է երկրի կառավարման որակի, տվյալ ազգաբնակչության, այդ ազգի հոգեբանական ոլորտներում: Դրանք խիստ կարևոր հարցեր են: Մենք մեր երկրի և հայերիս մասին ենք խոսում, ակնհայտ է, որ երբ հայերը գնում են մի երկիր, որտեղ կա օրենք, օրինապահություն և շուկայի հնարավորություն, բավականին հաջող կերպով առաջադիմում են: Հիմա այդ նույն հայն ինչո՞ւ Հայաստանում չի կարողանում, իսկ դրսում կարողանում է: Շատ պարզ պատճառով. տեսնենք՝ ինչ չկա Հայաստանում և ինչ կա այնտեղ, այդտեղից էլ պարզ է դառնում: Առաջինը շուկայի մեծությունն է. հայերը, որպես կանոն, հարստանում են մեծ շուկա ունեցող երկրներում: Այսինքն՝ մեծ շուկա է պետք: Հետևաբար, երբ խոսում էինք վիլսոնյան Հայաստանի տարածքների մասին, դա վերացական հասկացություն չի, դա նաև շուկա է, շուկա դուրս գալու հնարավորություն է, ճանապարհներ են: Երկրորդը, դա տվյալ երկրում քիչ թե շատ կանխատեսելի բիզնես իրավիճակն է: Օրինակ՝ Եվրոպայում կամ Հյուսիսային Ամերիկայում հայերն ավելի շատ օրինական ձևով են հարստանում: Ռուսաստանում էլ են հարստանում, բայց այդ հարստության հիմքում, որպես կանոն, առաջին միլիոնը հանցագործության, օրինախախտումներ վրա հիմնված միլիոն է: Ռուսաստանում չկա որևէ մաքուր կապիտալ, չկա որևէ միլիարդատեր կամ մեծահարուստ, որի կապիտալի սկզբում օրինախախտումներ չեն եղել: Հիմա մաքրվել են, բայց ամեն պարագայում դա է: Հայաստանի միակ փրկությունը, իմ կարծիքով, և դա էլ թվերն են ցույց տալիս, որ մեզ մոտ IT, տեկեկատվական ոլորտն է տարեկան 20 տոկոսով զարգանում, մենք 3.5-4 հազար բարձրակարգ, պրոֆեսիոնալ մասնագետների կարիք ունենք, և մեր պետությունը պետք է ոչ թե խոսեր աջակցության մասին, այլ իսկապես աջակցեր այդ ոլորտին: Դա պետությունը պետք է կարգավորի: Ես կրթությամբ արևելագետ եմ: Մենք կուրսում 25 հոգի էինք, արտադրանք էին տալիս, ուսանողն էլ արտադրանք էր ամբողջ երկրի համար, որովհետև մեզ ուղարկում էին ՍՍՀՄ տարբեր երկրներ աշխատելու: Ես մի անգամ հարցրեցի մեր այդ ժամանակվա դեկանին՝ Մերի Քոչարին՝ Հրաչյա Քոչարի աղջկան, թե արդյոք մեզ տարեկան 25 արևելագետ պետք է: Ասաց՝ ոչ, մեզ տարեկան 2-3 արևելագետ է պետք: Ասացի՝ իսկ ինչո՞ւ ենք ընդունում 25-ին: Ասաց, որպեսզի նրանցից հնարավոր լինի 2-3 խելքը գլխին մարդ ընտրել: Ուզում եմ ասել, որ անգամ ՍՍՀՄ տարինեին 2-3-ից ավելի չկար: Այսօր նայեք՝ մի քանի 100 արևելագետներ, միջազգայնագետներ, քաղաքագետներ, իսկ մեր դիվանագիտական ամբողջ կորպուսը 200-210 մարդ է: Եթե պետությունն ուղղորդեր այս ջանքերն ավելի դեպ IT ոլորտ, խրախուսեր երիտասարդությանը, այդտեղ հանես գար որպես գործատու, երաշխավոր, այդ դեպքում մենք այսօր այլ վիճակ կունենայինք: Եվ երբ մենք նայում ենք տարբեր երկրների առաջընթացին, տեսնում ենո, որ պետության դերը մեծ է եղել: Իսկ մեզ մոտ, ցավոք սրտի, ազատ շուկա ասածը հասկանում են որպես թե պետությունը ձեռքերը լվանում է: Մի փաստ՝ կապված մեզ և Իրանի հետ. անցյալ շաբաթ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ նավթ արտահանեց, մինչ այդ պետությունն արգելել էր: Տեսեք՝ պետությունն անգամ Միացյալ Նահանգների նման երկրում, ելնելով իր քաղաքական, տնտեսական շահերից, կարող է արգելի ինչ-որ ապրանքի արտահանում-ներմուծում, կառավարվում է: Այսինքն՝ այնպիսի երկրները, ինչպիսին Միացյալ Նահանգներն է, որը հանդես է գալիս բացարձակ ազատության, այդ թվում՝ տնտեսական ազատության օգտին, այնտեղ պետությունը կառավարում է, բայց կառավարում է ոչ թե ելնելով իր շահից, այսինքն՝ այս խմբավորմանը ճնշելու համար արգելել և այլն, այլ՝ ելնելով պետության շահից: Տեսնում ենք դրա բազմաթիվ դրսևորումներ, որովհետև պետությունն ունի իր շահը: Մեզ մոտ նման բան չկա: Մեզ մոտ նույն հանքարդյունաբերությունը վերցնենք, հասկանալի չէ՝ ինչո՞ւ է դա սեփականաշնորհվել՝ թեկուզ 100 տարվա վարձակալության անվան տակ, և ո՞ւր են գնում այդ փողերը: Սրանք կարևոր բաներ են, որոնց բացակայությամբ երկիրը չի կարող ոտքի կանգնել: Եթե մեզ մոտ չլինի ճիշտ կառավարում, անկախ այն հանգամանքից՝ Իրանը կբացվի աշխարհին, կբացվի Հայաստանին, թե՝ ոչ, մենք չեն կարողանա օգտվել, կամ արդյունավետ չի լինի այդ օգտվելը:
_ Շնորհակալություն պրն. Պապյան: Հարգելի ունկնդիրներ, հիշեցնենք՝ լսում էիք «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Բոլոր նրանք, ովքեր մեզ լսում էին FM 106.5 հաճախությամբ, կարող են նաև դիտել www.lratvakan.am կայքում: Հաջողություն:

 

 



Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan