Chat with us, powered by LiveChat

Խնդիրների առաջացման դեպքում զանգահարեք +374 11 28 00 00

Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Դիվանագիտության խայտառակություն. մեր փաստարկները՝ մեր դեմ. «Մոդուս վիվենդի»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Այն հեքիաթները, թե ԵԽԽՎ պատգամավորները՝ բարձրաստիճան անգլիացի դիվանագետներն ու արևմտյան գործիչները, ադրբեջանական խավիարի հույսին են մնացել, բացարձակ օդ է ու սեփական անգործությունը արդարացնելու ձախողված փորձ: Հայկական կողմը որևէ գործ չի արել, տարիներ շարունակ առաջ է քաշել Արցախի ինքնորոշման իրավունքը, ինչը խայտառակ սխալ է: Պարոնայք՝ Արցախը Հայաստան է՝ Ադրբեջանի կազմ է մտել անօրինական որոշման հետևանքով:100 փաստարկ ու եղանակ կա սա ապացուցելու: Պետք չէ սեփական մեղքը բարդել եվրոպացիների վրա ու էլ ավելի սրել հարաբերությունները: Զրո դիվանագիտություն՝ զրո արդյունք: 
Հաղորդման սղագրություն

 _ Ողջույն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Ողջո՛ւյն, պրն. Պապյան:

_ Բարև Ձեզ:

_ Հարգելի ունկնդիրներ, այսօր խոսելու ենք արցախյան խնդրի մասին: Պարոն Պապյան, վերջին շրջանում ընդունվեցին հակահայկական բազմաթիվ զեկույցներ: Մեր կողմից անընդհատ հնչում են տեսակետներ, որ այդ հակահայկական բանաձևերը որքան էլ ընդունվեն, միևնույն է, մնալու են թղթի վրա: Սակայն, ինչպես Դուք հաճախ սիրում եք նշել, Եվրոպայում երկարականջ կենդանիներ նստած չեն, այսինքն՝ հենց այնպես որևէ բան չէր ընդունվի: Ի՞նչ հետևանքներ են ունենալու այս հակահայկական, հատկապես Արցախի դեմ ուղղված բանաձևերը:

_ Եկեք խոսենք մի մասնավոր դեպքի՝ ԵԽԽՎ երկու բանաձևերի մասին, որոնք կկոչենք հակահայկական, բայց ավելի շատ շեշտադրում կատարենք արցախյան հարցի հնարավոր լուծման տարբերակին և տեսնենք, թե այն հիմնական բանակցային մայրուղին, որ ներկայում կա, արդյոք կարո՞ղ է մեզ ինչ-որ տեղ հասցնել, թե դա պարզապես փսկուղային տարբերակ է: Նախ բանաձևերի մասին. ասեմ, որ այս բանաձևերն իրենց վերնագրով և էությամբ բավականին վատ են մեզ համար, որովհետև մեկը կոչվում է  «Բռնությունների աճը Լեռնային Ղարաբաղում և Ադրբեջանի այլ գրավյալ տարածքներում» , այդ վերնագրի մեջ ինքինի մենք տեսնում ենք Լեռնային Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի տարածք, գրավյալ տարածքներ ձևակերպումը, բռնություններն այդ կոնտեքստում ընկալվում են որպես հայկական կողմի մեղավորություն: Իսկ մյուս բանաձևը սահմանին կից ադրբեջանական բնակչության միտումնավոր կերպով ջրից զրկելու մասին է, որն իր բնույթով կրկին հակահայկական է: Տեսեք՝ մենք երբևէ չբողոքեցինք, չբարձրացրեցինք գոնե այդ մակարդակում այդ նույն գյուղերի շրջափակումը, ամբողջ ՀՀ շրջափակումը, օրինակ՝ լռության է մատնվել փաստը, որ հենց երկրաշարժից հետո, երբ ամբողջ աշխարհը մեզ օգնության էր հասնում, և Հայաստանն ու Ադրբեջանը դեռևս Սովետական Միության մաս էին, ինչպես էր Ադրբեջանի կողմից շրջափակվում Հայաստանը կամ փչացվում էր Հայաստան եկող ամբողջ օգնությունը: Այդ ամբողջը պիտի ասվի: Ես էլ այն միամիտներից չեմ, որ մտածեմ, թե Եվրոխորհրդի ինչ-որ մի բանաձևով վերջնականապես կլուծվի  հարցը, բայց ինչպես պատը, երբ շարում են, բացի հիմնական քարերից արանքում շաղախ են լցնում՝ մանր քարեր, որոնք ամրացնում են, լցոնման դեր են կատարում, նույնն էլ այս հարաբերություններն է. այո՛, սրանք այդ մեծ քարերի դերը չեն կատարում, բայց սրանք ստեղծում են մթնոլորտ, վերաբերմունք այս ամբողջի նկատմամբ, ընկալումներ, որովհետև սա նաև ձևաչափը փոխելու փորձ է: Տարբերությունն այն է, որ այն, ինչ մենք ունենք այսօր, հիմնականում եռանախագահները կամ Մինսկի խումբը, մասնագետներ են, նախ պրոֆեսիոնալ դիվանագետներ են, ճիշտ է՝ արագ փոխվում են, բայց մինչև մարդիկ ստանձնեն ներկայացուցչի դերը՝ Միացյալ Նահանգներ, Ֆրանսիա կամ Ռուսաստան, իրենք այդ հարցն ուսումնասիրում են: Մյուս կողմից, լինելով զուտ դիվանագետներ, իրենք կախում չունեն հանրային կարծիքից, իրենք իրենց ղեկավարությանն են ենթարկվում, սիրաշահելու խնդիր չունեն: Խորհրդարանական վեհաժողով և նման կառույցների ամբողջ խնդիրն այն է, որ պատգամավորներ են: Պատգամավորը մի խնդիր ունի՝ վերընտրվելու խնդիր կամ իր համար օգտակար ձևով այդ պաշտոնավարությունն օգտագործելու: Հիմա այս բանաձևերը, որ մենք տեսնում ենք, իմ կարծիքով՝ մի շարք պատճառներ ունեն, այսինքն՝ դրդիչ պատճառները տարբեր են, և այստեղ միայն այն չէ կամ ամենաքիչն է կաշառքը, խավիարը: Խավիարը ադրբեջանցիները միշտ էլ ունեցել են, դա նոր չէ, հարցը փոխվել է:

_ Եվ պր. Շիրինյանը նշում է, որ այդ բարձրաստիճան պաշտոնյաները չեն մնացել խավիարի հույսին, ինչ-որ չափով դա նաև հայկական արդարացման ճանապարհ է:

_ Ի վերջո պետք է փորձենք հասկանալ, թե ինչու այդ խավիարը 10 տարի առաջ չէր գործում. չէ՞ որ, եթե նայենք, այդ  «օկուպացիան», իրենց տերմինով ասած, վաղուց է, նոր չէ, հիմա սկսեց գործել: Ես կարծում եմ՝ դա Հայաստանի ընդհանուր քաղաքական կողմնորոոշման հետևանք է, բազմիցս առիթներ ունեցել եմ, և այն ժամանակ, երբ քննարկվում էր Հայաստանի՝ Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցելու հարցը, ես այն ժամանակ էլ ասացի՝ այո, կողմնակիցներն ասում են՝ եթե մենք չմտնենք, ապա Ռուսաստանի կողմից կունենանք պատժիչ գործողություններ, որն ինքնին, սկզբունքորեն սխալ էր դրված, հետո շեշտադրումը փոխեցին, ասացին՝ չէ, 172 միլիոնանոց շուկան, բայց երկուսն էլ սուտ դուրս եկան: Իսկ եթե մենք պատժից ենք վախենում, պիտի հասկանանք, որ, ասենք, Եվրոպան էլ իր լծակներն ունի, Միացյալ Նահանգներն էլ, և այս լծակների գործադրումն է առաջինը մեր քաղաքական կողմնորոշման: Առավել ևս պետք է հասկանալ, որ Արևմուտք-Ռուսաստան հակամարտության դիմակայության սրումով մենք հայտնվել ենք, այսպես ասած, ռուսական կողմի ճամբարում և, ցավոք սրտի, խախտելով մեր՝ տասնամյակներ  տևած հավասարակշիռ, կոմպլիմենտար քաղաքականությունը, արևմուտքի կողմից ընկալվում ենք որպես թշնամու բարեկամ, որ նշանակում է թշնամի, և հարվածելով Հայաստանին՝ իրենք հարվածում են Ռուսաստանին: Բայց հիմա վերադառնանք շատ ավելի սկզբունքային հարցի, որովհետև այս բանաձևերը, ամենայն հավանականությամբ, կընդունվեն, առաջինը չեն: Օրինակ՝ ՄԻԵԴ 2015 թ. հունիսի 16-ի վճիռը՝ « Չիրագովն ընդդեմ ՀՀ-ի», շատ ավելի վատ հետևանքներ ունի մեզ համար, քան՝ այդ բանաձևը, որովհետև սա, որպես դատավճիռ, նախադեպային է դառնում: Բայց մենք հիմա գանք ընդհանուր ղարաբաղյան հակամարտությանը և տեսնենք, թե այն ճանապարհը, որով ընթանում ենք, կարո՞ղ է բերել լուծում, թե՝ ոչ: Իմ կարծիքով՝ չի կարող, որովհետև տեսեք՝ մենք հիմա ի՞նչ ենք ուզում. մենք ուզում ենք, որ Ադրբեջանը ճանաչի Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման  իրավունքը, մի բան, որ Ադրբեջանն այսպես թե այնպես պարտավոր էր անել, որովհետև անդամակցելով բազմաթիվ կառույցների, ստորագրելով բազմաթիվ միջազգայնագրեր և անդամակցելով ՄԱԿ-ին՝ ինքնորոշման  իրավունքն ինքն այսպես թե այնպես ճանաչել է: Բայց ինքնորոշման վրա շեշտը դնելով՝ մենք ի սկզբանե ճանաչում ենք Լեռնային Ղարաբաղը՝ որպես Ադրբեջանի օրինական տարածք, և, կարծեք թե, ուղի ենք ման գալիս, որպեսզի ժողովուրդն ինքնորոշվի, այսինքն՝ օրինական ձևով դուրս գա:

_ Եվ արանքից դուրս է գալիս ազատագրված տարածքների հարցը, քանի որ չկա բնակչություն:

_ Մենք օրինականացնում ենք մի բան, որ, իմ կարծիքով, անօրինական է: Բազմիցս խոսել ենք ոչ միայն ես, այլև՝ շատ-շատերը, որ ընդհանրապես Ղարաբաղի գոյությունը Ադրբեջանի վարչական ենթակայության տակ եղել է անօրինական, կուսակցական որոշումով և մի երկրի սահմաններում, այսինքն՝ ինքնիշխան Ադրբեջանը երբևէ իր ինքնիշխանությունը չի տարածել դրա վրա, սկզբունքային սխալ է ինքնորոշումը: Երկրորդն արդեն Դուք ասացիք, ես չեմ պատկերացնում, և դրա բացատրությունը չկա, եթե Ադրբեջանը ճանաչում է ինքնորոշման իրավունքը, մենք ինչ ձևով ենք լուծելու գրավյալ կամ ազատագրված տարածքների հարցը:

_ «Անվտանգության գոտի» տերմինը այդտեղից էլ ծագեց:

_ Հիմա անվտանգության գոտի լինի, բայց վերջնական լուծումը, որը Մադրիդյան սկզբունքների մեջ է, այնտեղ խոսքը միայն ԼՂԻՄ-ի սահմաններով ինքնորոշման մասին է, հետևաբար եթե մի պահ պատկերացնենք անգամ մեզ համար այդ հենքի վրա լավագույն լուծումը, ո՞րը կարող է դա լինել. որ ինքնորոշվի ԼՂԻՄ-ը և դառնա անկախ պետություն: Արդյոք սա լա՞վ է մեզ համար՝  ո՛չ, որովհետև տեսեք շատ պարզ մի բան. առաջինը, այդ շրջակա տարածքները վերադարձնելու հարց է առաջանում, բայց ինչո՞ւ պիտի վերադարձնենք, և ոչ միայն այն  առումով, որ ես բազմաթիցս նշել եմ, որ դա 1920թ. փետրվարի 24-ի Ազգերի Լիգայի զեկույց-առաջարկով ՀՀ տարածք է, այլ նաև մենք էապես խոցելի ենք դարձնում Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանունակությունը: Երբ նայում ենք այդ քարտեզը, այդ կոնֆիգուրացիան, որ 1923թ., երբ ինքնավարությունը ձևավորվում էր, այդպես կտրատեցին, որովհետև հասկանալի է, որ այդ ձևով պաշտպանել չի լինի, հնարավոր չէ, և ավելին ասեմ՝ դա շատ ավելի վտանգավոր տարբերակ է մեզ համար, քան ընդհանրապես Լեռնային Ղարաբաղը կորցնելը, որովհետև երբ մենք Լեռնային Ղարաբաղը կորցնում ենք, կարող ենք պաշտպանել Զանգեզուրը, բայց երբ Լեռնային Ղարաբաղը պահում ենք այդ կտրված իրավիճակով, չմոռանանք, որ մեր ղեկավարությունը սկզբից հանդես էր գալիս ընդհանուր սահման Լեռնային Ղարաբաղի  և Հայաստանի միջև, իսկ հիմա խոսքը միջանցքի մասին է:

_ Վերջերս մեր տաղավարում էր ԱԺ պատգամավոր Գուրգեն Արսենյանը և նման մի միտք ասեց. Արցախյան խնդիրը չի լուծվում, որովհետև մեր երկրի և Ադրբեջանի իշխանությունները չեն ուզում դա անել: Մի փոքր անց ես մտածում էի, որ ո՛չ Հայաստանը, Արցախն իր տարածքում ունենալով, դարձավ ծովից-ծով Հայաստան, և ո՛չ էլ Ադրբեջանը շատ մեծ բան կորցրեց: Արդյոք համամի՞տ եք այն տեսակետի հետ, որ հայ-ադրբեջանական այս կոնֆլիկտը մեր վզին փաթաթվեց Ռուսաստանի կողմից՝ բաժանիր և տիրիր սկզբունքով, քանի որ Ռուսաստանը չէր ցանկանում, որ ո՛չ Հայաստանը, ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ Վրաստանը զարգանային, ինչպես արեցին Բալկանյան երկրները, և այս խնդիրը փաթաթեցին մեր վզին:

_ Մի փոքր անդրադառնանք պատմությանը. եթե մենք գնանք 1920-21 թթ., այո, այդ ժամանակ այդպես էր, այսինքն՝ պատահական չէր, ըստ էության, Հարավային Կովկասում երեք հայկական վարչական միավորի ստեղծումը, մենք ունեցանք Սովետական Հանրապետություն՝ հանձին ՀՀ-ի, ինքնավար հանրապետություն՝ հանձին Նախիջևանի Հանրապետության, և ինքնավար մարզ՝ հանձին ԼՂԻՄ-ի: Եվ այդ ամբողջը միավորված էր մեկ այլ միավորի՝ Անդրկովկասյան Ֆեդերացիայի մեջ: Այդ ժամանակ ինչ-որ ձևով հասկանալի էր այդ լուծումը ռուսական матрёшка-ի սկզբունքով էր կառուցված, որովհետև, ի վերջո, բոլորը ենթարկվում էին մի կենտրոնի: Այսօրվա առումով համաձայն չեմ, որովհետև, օրինակ, Հայաստանի ղեկավարությունը չի ուզում:

_ Խոսում ենք 90-ականների մասին, եկաք  պատմության ակունքներից, այսինքն՝ Խորհրդային Միությունը փլուզվում էր, կազմակերպվեց Սումգայիթ, Բաքվի ջարդեր, որոշ տեսակետներ կան, թե ինչո՞ւ զորքերն ուշացան, որոշ տեսակետներ կան, որ սրանք հատուկ պլանավորված գոործողություններ էին, այսինքն՝ զգալով, որ Խորհրդային Միությունը փլուզվում է, պետք էր մոտ ապագայում թշնամական հարաբերություններ ստեղծել այդ «եղբայրական» ժողովուրդների միջև:

_ Էլի համաձայն չեմ, որովհետև բոլորի համար պարզ էր, որ հենց այդ ազգամիջյան բախումները շատ ավելի արագացրեցին Խորհրդային Միության կործանումը: Եթե ինչ-որ մեկն էլ պլանավորել էր, ենթադրենք, օգտագործել դա իր օգտին, չստացավ, որովհետև այսօր շատերը հենց հայերին մեղադրում են, որ հայերից սկսվեց Խորհրդային Միության կործանումը:

_ Եթե ելնում ենք այն տեսակետից, որ Գորբաչովը ցանկանում էր Խորհրդային Միությունը փլուզել, այսինքն՝ հենց  ինքը կազմակերպեց:

_ Գորբաչովը չէր ցանկանում: Իհարկե, տեսակետ կա, որ КГБ-ն ուներ «Գողգոթա» անունով հատուկ ծրագիր: Անդրոպովն աշխատել է այդ ուղղությամբ, այսինքն՝ խնդիրը հետևյալն էր. Անդրոպովը, տիրապետելով ամբողջ տնտեսությանը և քաղաքականության օբյեկտիվ իրականությանը, նա հասկանում էր, որ նավթի այդ գներով Սովետական Միությունը չի կարող գոյատևել, հետևաբար ինչ-որ մի բան պետք է փոխվեր: Բայց այդտեղ խոսք երկիրը տրոհելու կամ այլ բանի մասին չէր, խոսքը որոշակի կոսմետիկ փոփոխություների մասին է, որը հենց փորձեցին անել, երկիրը քանդվեց, որովհետև երկիրը տնտեսապես արդեն սնանկացած էր: Կարծում եմ՝ մեր ունկնդիրներից շատերը կհիշեն այդ 80-ականները, ամեն ինչի դեֆիցիտ կար, երկիրը   ոչինչ չուներ, պարտքերն էին շատանում, և Գորբաչովը մեղավոր չէր, որ փորձեց գնալ «Перестройка»-ի: Գորբաչովը բազմիցս ասել է (ես էլ համաձայն եմ) ՝ իմ օրոք 1 տակառ նավթի գինը դարձավ 8 դոլար, 8-12 էր, թող ձեր ժամանակ էլ դառնա, տեսնեմ՝ ինչ կանեք: Հիմա տեսեք Ռուսաստանը նույն վիճակի մեջ է, և մենք էլի ենք առիթ ունեցել խոսելու, որ այն ժամանակ, երբ  նավթի գինը բարձր էր, այսինքն՝ Ռուսաստանին նստեցնում են նավթա-գազային ասեղի վրա, հետո մի օր կքաշեն դա, և Ռուսաստանը կունենա այդ ճակատագիրը: Եթե ամեն ինչ շարունակվի այս նույն ձևով, այսինքն՝ Ռուսաստանի տնտեսության մեջ էական բարելավում չլինի, իսկ ինձ թվում է, որ չի լինի, ավելի կվատանա, Ռուսաստանի բոլոր ռեսուրսները կբավարարեն 1.5 տարի՝ 18 ամիս, բոլոր հաշվարկները, դրանից հետո պարզապես Ռուսաստանը սնանկ երկիր կլինի, այսինքն՝ չի ունենա ոչինչ. սա է խնդիրը, և դա մենք մեր քաղաքացիության մեջ պետք է հաշվի առնենք: Ուրիշ բան, որ երբ խառը վիճակ  եղավ, որպես կազմակերպված կառույց՝ КГБ-ն և կուսակցական ապարատը իրենց բաժինը ստացան երկրի հարստությունից,  և դա պատահական չէր: Ես, օրինակ, Պուտինի իշխանության գալը զուտ պատահականություն չեմ համարում, այսինքն՝ Ելցին պապան որոշեց Պուտինին տալ, ո՛չ, տեսնում ենք, որ կարևորագույն պաշտոններին այսօր նստած է հին, այսպես ասած, «ԿԳԲ»-ական ժողովուրդը, որովհետև իրենք, պարզապես կոնվերտացիայի ենթարկեցին  իրենց տեղեկատվությունը և իշխանությունը՝ ֆինանսական իշխանության: Բայց դա ուրիշ հարց է: Հիմա մենք գանք Ղարաբաղին. ես չեմ կարծում, որ այդ ամբողջը հատուկ հրահրվեց, ուշանալն էլ պայմանավորված էր նրանով, որ, օրինակ՝ պետք էր հայերի աչքը վախեցնել:  Շատերն են մոռացել, որ կար Բորովիկ ազգանունով մեկը, որը հենց զգուշացնում էր, նաև Գորբաչովը զգուշացրեց Զորի Բալայանին և Սիլվա Կապուտիկյանին, որ մտածեք ձեր հայրենակիցների մասին Ադրբեջանում՝ Բաքվում և այլուր, այսինքն՝ դա եղել է, որովհետև իրենք հասկանում էին, որ հայերի աչքը պետք է վախեցնել: Չմոռանանք՝ 70 տարի հայերին այնքան էին ներշնչել, որ թուրքերը ձեզ կկոտորեն, սրի կքաշեն, և ռուսներն են ձեր միակ փրկիչը, հետևաբար պետք էր հայերին դաս տալ, և դա այդ կերպ արվեց: Մյուս կողմից, Սումգայիթում կամ Բաքվում ուշանալը ընդհանուր Սովետական պետության կազմալուծման բանն էր, մի կարծեք, որ այդ ամբողջը դիտավորյալ էր արվում, երկիրը ձեռքից գնացել էր. լավ, Սումգայիթում ու Բաքվում չէին հասցնում, բա Աֆղանստանում էլ չէին հասցնո՞ւմ, դա էլ ես եմ տեսել: Այսինքն՝ նույն ձևի էլ այդ բանակներն էին, ուղղակի ձախողումների մասին քիչ էր խոսվում, երկրում հաջողությունների մասին էր խոսվում: Բայց այստեղ մեզ համար կարևորը դա չէ, կարևորն այնտեղ ինչի եղել, եղել է, այսինքն՝ եղել է հակամարտություն, պատերազմ, մենք պատերազմում հաղթել ենք՝ 22 անգամ ավելի քիչ զենք ստանալով Խորհրդային Միությունից: Դրա համար երբ այսօր ոմանք խոսում են Ադրբեջանի՝ շատ զենք ունենալուց, այո, նա մի 2-3 անգամ մեզանից ավելի շատ զենք ունի, բայց ոչ՝ 22 անգամ, պարզապես զենքերի մակարդակն այնքան բարձր է, որ երկու կողմերից զոհերի թիվը շատ մեծ կլինի, սա է ցավալին, թե չէ պատերազմի ելքը պարզ է: Բայց այսպես է հարցը՝ մենք հաղթեցինք, բայց զինադադարը, որը կնքվեց Բիշքեկում, ոչ պրոֆեսիոնալ զինադադար էր: Նախ, այնտեղ անպայմանորեն պիտի ներառվեր հակամարտող կողմերի միջև չեզոք գոտու առկայությունը՝ 3-5 կմ, հայկական կողմը պետք է պնդեր, որ ադրբեջանական զորքերը 3-5 կմ հետ քաշվեին, և դա ադրբեջանական կողմն անելու էր, այլ ելք չունեին, այդ դեպքում մենք զոհեր չէինք ունենա. դա չարվեց, զինադադարի մեջ այդ կետը չներառվեց: Մյուս կողմից, հիմք ընդունելով, կրկնում եմ, ինքնորոշումը, մենք ի սկզբանե ճանաչեցինք Ադրբեջանի իշխանությունը Լեռնային Ղարաբաղի վրա: Եթե Մադրիդյան սկզբունքները, որի շուրջ ընթանում են բանակցություները, իրականանան՝ Ադրբեջանը տա իր համաձայնությունը, ապա կստեղծվի մի իրավիճակ, որ մենք կկորցնենք Ղարաբաղը, դրա հետ միասին էլ Հայաստանի համար բավականին լուրջ խնդիրներ կունենանք դա պահելու  առումով: Հիմա շատ ունկնդիրներ կարող է  հարց տան՝  դե լավ, Մադրիդյան սկզբունքները եթե ձեռնտու չեն Հայաստանին, ինչո՞ւ Ադրբեջանը չի համաձայնում դրա շուրջ: Ես առիթ եմ ունեցել ասելու. որովհետև Ադրբեջանի խնդիրը Լեռնային Ղարաբաղը չէ,  Դուք ճիշտ ասացիք, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղը կլինի Ադրբեջանի կազմում, թե չի լինի, Ադրբեջանի էության մեջ շատ բան չի փոխում, որովհետև մենք նորից սկզբունքորեն սխալ արեցինք, այսինքն՝ եկանք և կանգնեցինք այն հիմնական երթուղու շեմին, որն անցնելով, մենք կփակեինք արտահանման ճանապարհները: Այսինքն՝ ներկա վերահսկումը Ադրբեջանին չի զրկում նավթի ու գազի արտահանումից, մենք տակտիկական հաղթանակ տարանք Ադրբեջանի նկատմամբ, բայց չտարանք՝ ստրատեգիական: Այ եթե մենք այն ժամանակ զրկեինք արտահանման հնարավորությունից, ապա Ղարաբաղի հարցը վաղուց լուծել էինք: Բայց այսօր Ղարաբաղի հարցը Ադրբեջանն օգտագործում է Հայաստանն արնաքամ անելու և կործանելու համար, որովհետև դա մի հնարավորություն է Ադրբեջանի ձեռքում, գումարած այն սահմանային ընդհարումները,  բառացիորեն երկու օր առաջ ևս 2 հոգի զոհվեցին Տավուշի մարզում՝ մի լեյտենանտ և զինվոր, ամբողջ երկիրն արնաքամ է անում: Այսինքն՝ մենք ուզենք, թե չուզենք, այսօր իսկապես գոյապայքար է ընթանում, և այդ միջինը չկա, Ադրբեջանը դա ցույց է տվել, ոչ թե հայկական ղեկավարությունն ու Ադրբեջանը չեն ուզում, այլ Ադրբեջանի ղեկավարությունը չի ուզում, նա պատրաստ չէ բանակցված, փոխզիջումային որևէ լուծման: Դրա համար միակ լուծումն այն է, որ Ադրբեջանը պետք է ներկա սահմաններ մեջ գոյություն չունենա. կլինի Ադրբեջանը ներկա սահմանների մեջ, անընդհատ ունենալու ենք այդ խնդիրը: Որպեսզի մենք կարողանանք ցույց տալ, որ այս ներկա վիճակի ամրագրումն օրինական է և փոխզիջումային, այսինքն՝ պիտի վերադառնանք անկախ Հայաստանի և անկախ Ադրբեջանի սահմաններին, որի պարագայում, անգամ ներկա վիճակով, Ադրբեջանը, եթե անգամ Նախիջևանը չհաշվենք, ՀՀ-ից օկուպացված է պահում 10-12 հազար քկմ, այսինքն՝ մենք այդ 10-12 հազարը՝ որպես զիջում, կարող ենք թողնել Ադրբեջանին պայմանով, որ այն, ինչ մենք վերահսկում ենք, լինի ՀՀ մաս: Ես 2-րդ մեծագույն սխալն եմ համարում Ղարաբաղի անկախության թեզի մեջբերումը, որը բացի գլխացավանքից, մեզ ոչինչ չի տալիս և թուլացնում է մեր իրավական հիմքերը:

_ Պրն. Պապյան, վերջին շրջանում շատ խոսվեց նաև Ադրբեջանում բնիկ ժողովուրդների ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման մասին:  Արդյո՞ք սա հայկական պատրանք չէ ավելի շատ, քան՝ բուն  իրականությունը, այսինքն՝ այն, որ այս ժողովուրդները ոտքի կկանգնեն, կկռվեն և այլն: Մենք տեսնում ենք, որ հայկական բանակը, պետությունը, շատ ավելի մարտունակ բանակ ունենք, ինչպես ինքներդ նշեցիք նախորդ հաղորդման ընթացքում, որպես երկիր շատ ավելի կայացած ենք, քան՝ Ադրբեջանը, բայց, այնուամենայնիվ, թե՛ միջազգային հանրության ընթացքում, թե՛  հենց Հայաստանում արյունաքամ է կարողանում անել, ապա ինչպե՞ս  են կարողանալու այս փոքրիկ զանգվածները ձայն բարձրացնել Ադրբեջանում, որքա՞ն է լսելի լինելու այդ ձայնը:

_ Ամեն մի ժողովուրդ, անկախ իր թվաքանակից, ուզում է ապրել, զարգանալ, գոյատևել: Ուրիշ բան, որ Սովետական Միության մեջ, երբ իրականացվում էր ընդհանուր ուծացման, սովետական ժողովուրդ ստեղծելու քաղաքականություն, դա կատարվում էր շատ հետաքրքիր ձևով, այսինքն  ՝ ոչ թե բոլորին միանգամից ռուսացնում էին, դա  փուլային էր, այսինքն՝ նախ հանրապետություններում բերվում էր միատարրության սկզբունք, այսինքն՝ Ադրբեջանում ապրող բոլորին սարքում էին ադրբեջանցի թուրք, Վրաստանում ապրող բոլորին՝ վրացի, թեև երկուսն էլ այդպես չէր, այսինքն՝ այն, ինչ ռուսները կոչում էին грузины կամ մենք վրացի, այսինքն՝ եթե դուք նայեք 1926թ. սովետական մարդահամարը, այնտեղ առանձին ժողովուրդներն էին՝ սվաններ, մենգրելներ և վրացիներ: Որոշեցին բոլորն մի անվան տակ գրել, որովհետև դա ավելի է հեշտացնում. եթե դու մի անգամ քո  ինքնությունը, քո մենգրելային կամ թալիշական ինքնությունը կորցրեցիր և դառար վրացի կամ թյուրք, շատ ավելի հեշտ ես ռուսանում:

_ Հետաքրքիր է, որ հայերին բաժանեցին  երեք մասի, մյուսներին փորձեցին միացնել:

_ Մյուսներն միացրեցին ինքնությունը կորցնելու համար: Հետո չմոռանանք, հայերի պարագան, ի տարբերություն վրացիների և ադրբեջանցիների, մի փոքր այլ էր: Հայկական հարցը դա միջազգային հարց էր և դա ռուս-թուրքական պայմանավորվածության հարց էր: Հայերի շահերը դարձան ռուսների համար վճարման միջոց՝ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները բարելավելու կամ հաստատելու համար: Այսօր էլ մենք նկատում ենք, որ ռուսների կողմից նորից փորձ է կատարվում հայկական հարցը, բայց ավելի շատ՝ քրդական հարցը, օգտագործել սեփական շահերի համար: Մենք էլ պետք է փորձենք մեր շահերի համար իրենց օգտագործել, բայց քանի որ իրենք ավելի մեծ են և շատ, դա չի ստացվում: Այսինքն՝ այդ ուծացման քաղաքականությունը միշտ եղել է և կլինի: Երբ մենք նայում ենք, նույն այդ թալիշները մի որոշ շրջան այդ անունը՝ որպես ազգային անուն, վերացած էր հաշվառումներից, այսօր նորից մեջտեղ է գալիս: Իհարկե, իրենց ձայնն այդ չափով լսելի լինել չի կարող, ո՞վ է շահագրգռված, որ լսելի լինի. մենք ենք շահագրգռված: Հետևաբար  մենք պետք է իրենց ամեն ինչով օգնենք. օգնո՞ւմ ենք, օգնում են, բավարա՞ր ենք օգնում, կարծում եմ՝ ոչ, բավարար չենք օգնում: Պարտադիր չէ, որ իրենք ապստամբեն, միայն այն, որ լինեն պակաս թշնամական, պակաս ներգրավված հայերի դեմ պայքարում, արդեն դա արդյունք է, միանգամից չի լինում: Չմոռանանք, որ տասնամյակներ նախ իրենք կորցրել են իրենց ինքնությունը, երկրորդը, որպես իսլամական, մուսուլման ժողովուրդ՝ ամբողջ պրոպագանդան տարվել է դրա վրա, այսօր շատ-շատերի մեջ նոր-նոր է սկսում ազգային վերազարթոնքը, որը մենք տեսնում ենք թալիշների մեջ, որտեղ առաջնային է դառնում ազգայինը, թաթերի մոտ մենք դա նկատեցինք, նույն  Նարդարանը, որտեղ կրոնական զուգորդությամբ տեղի ունեցավ, լեզգիների մոտ՝ Ուֆայում, ես վերջին դեպքերն եմ ասում: Երբ երկիրը հարուստ է և կարողանում է գնել նաև տվյալ ազգի մտավորականությանը, հեշտ է կառավարելը: Չմոռանանք՝ Սովետական Միության ժամանակ էլ ռուսներն գնում էին մեր մտավորականությանը, եկեք իրականությանը նայենք. գրողների, նկարիչների միություններն ինչո՞ւ էին ստեղծվում, դրանց իմաստը ո՞րն էր, դա 1930-ականներին ստեղծեց Ստալինը, որովհետև դրանց միջոցով կաշառում էր՝ տուն էր տալիս, մեքենա, և այդ մարդիկ հանուն դրա լռում էին: Հիմա էլ, ցավոք սրտի, դրա ձևը կա. ինչո՞ւ մեր մտավորականության ձայնը չի լսվում, որովհետև մտավորալկանությունը՝ որպես ազգի խիղճ հանդես գալու համար, որոշակի ինքնազոհման պիտի գնա, իսկ մարդիկ չեն ուզում, որովհետև վաղը-մյուս օրը նույն իշխանությունից պետք է ինչ-որ մի բան խնդրեն, միշտ ավելի հեշտ է իշխանության հետ լավ լինելը: Բայց կան օբյեկտիվ գործընթացներ, այսինքն՝ այդ ազգային զարթոնքը կա, բայց ասել, որ միայն  դա բավարար գործոն է՝ ոչ, բայց մենք նկատում ենք, որ աստիճանաբար դա ավելի է կարևորվում: Նույնիսկ ռուս-թուրքական այս վերջին դիմակայությունները վերցնենք, տեսեք՝ անգամ ռուսները, որ Ռուսաստանը մեծ է, ռազմական հզոր ուժ է, էլի սկսեցին շեշտը դնել քրդական գործոնի վրա, անգամ հնչեց ալևիների անունը, հայերի: Ուզում եմ ասել՝ եթե մեծ երկրները փորձում են դա օգտագործել, ինքնին ցույց է տալիս, որ միայն ռազմական ճանապարհով չէ: Դրա համար իմ կանխատեսումն այն է, որ տնտեսական վիճակի վատթարացմանը զուգահեռ, ազգային ինքնությունն ավելի կաճի: Մեզ մոտ էլ այդպես է եղել, պարզ խոսենք, օրինակ՝ եթե Սովետական Միությունում տնտեսական վիճակը լավ լիներ, այսպես ազգային օջախների չէր բաժանվի: Հաճախ, չգիտես ինչու, ռուսները սիրում են հակաամերիկյան ելույթներ, բերում են Ամերիկայի տրոհման ինչ-որ բաներ և այլն. նախ, այդտեղ չկան բնիկ ազգեր, եթե հնդկացիների մասին չխոսենք, նրանք ոչ միայն իրավահավասար են այսօր, նրանք արտոնյալ են, բայց տնտեսական վիճակը լավ է: Բոլոր այն երկրներում, որոնք տնտեսական առումով բարեկեցիկ են, կենտրոնախույս ուժերը  թուլանում են և պարտադիր չէ, որ դրանք լինեն կրոնական կամ էթնիկ ուժեր: Այսօր նույն Ռուսաստանի մեջ մենք տեսնում ենք, որ Հեռավոր Արևելքը, Սիբիրը Մոսկվայից անկախանալու որոշակի մտքեր են հնչեցնում, որովհետև ոչ մեկը չի ուզում կերակրի կենտրոնի բյուրոկրատներին և ինքը մնա աղքատ, բայց եթե դրան գումարվում է խտրականությունը, իսկ Ադրբեջանում դա կա, մենք խոսել ենք դրա մասին, տարբեր տվյալներով Ադրբեջանը 2015 թ.-ին մոտ 220-240 զոհ է տվել: Վստահեցնում եմ ձեզ, եթե մենք նայենք այդ ազգային պատկանելության, թե ովքեր են զոհվել, հաստատ  մի քանի անգամ ավելի շատ թալիշ, լեզգի, թաթ և այլ ազգային փոքրամասնություններ են զոհվել, իր համամասնությունից  շատ ավելի, քան, ասենք, թուրքերը, և իրենք այդ ամբողջը մեզանից լավ են տեսնում:

_ Շնորհակալություն, պրն. Պապյան: Հարգելի  ունկնդիրներ, հիշեցնենք, լսում էիք «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Բոլոր նրանք, ովքեր մեզ լսում էին, կարող են նաև դիտել «www.Lratvakan.am» կայքում: Հաջողություն

 

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan