Chat with us, powered by LiveChat

Խնդիրների առաջացման դեպքում զանգահարեք +374 11 28 00 00

Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Ունենք 7 ամիս Նախիջևանի հարցը լուծելու համար. «Մոդուս վիվենդի»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Հայաստանն այնպես պիտի անի, որ Նախիջևան-Հայաստան երկաթգիծը լինի ոչ միայն նախընտրելին, այլ՝ միակը: Ադրբեջանական Թալիշստանում պետք է ապստամբություն լինի և ճանապարհը փակվի: Եթե այդ հատվածում չփակվի, մնում է փակել երկաթգիծը Գանձակի մոտ: Եթե այն աշխատի, Հայաստանով անցնող երկաթգծի մասին որևէ միտք ավելորդ է դառնում: Նախիջևան՝ այսօրվա հաղորդման առանցքում:
Հաղորդման սղագրություն

_ Ողջո՛ւյն, հարգելի ռադիոլսողներ և ռադիոդիտողներ: FM 106.5 հաճախությամբ իր աշխատանքն է սկսում «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում են Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Ողջո՛ւյն, պրն. Պապյան:

_ Բարև Ձեզ:

_ Հարգելի ունկնդիրներ, այսօր կրկին անդրադառնալու ենք հարևաններին և Հայաստանի դերին: Պրն. Պապյան,  վերջերս մի տնտեսագետ ասաց, որ մենք միշտ հույսը դնում ենք Աստծո և հարևանների վրա, և մեր երկրի բարեկեցությունը, զարգացումն ու անվտանգությունը պայմանավորում ենք կամ այս կամ այն երկրի  կյանքում դրական տեղաշարժերով, կամ էլ, եթե խոքը Թուրքիայի և Ադրբեջանի մասին է, ապա՝ ձախողումներով: Որո՞նք են հարևանների դերը մեր կյանքում. խոսենք հատկապես Իրանի մասին, քանի որ պատժամիջոցները վերացվեցին, և մեծ  հույսեր ունենք:

_  Մենք առիթ ունեցել ենք խոսելու Իրանի մասին, բայց, կարծում եմ, ճիշտ կլինի կրկին անդրադառնալ, որովհետև ինչպես ժամանակին Դերենիկ Դեմիրճյանը «Հայը» ստեղծագործության մեջ էր գրում, որ հայի չափը անչափելին է, հայը ծայրահեղ ժողովուրդ է: Մենք հիմա կարծեք թե հայտնվում ենք մեկ այլ ծայրահեղության մեջ՝ Իրանի աստիճանական մուտքը համաշխարհային տնտեսություն չափազանց գերագնահատում ենք մեզ համար, որը լավ չէ, որովհետև լուրջ քաղաքական գործչի համար ամենակարևորն իրավիճակը ճիշտ գնահատելն ու դրանից հետևություններ անելն է: Վերջին շրջանում զանազան քաղաքական գործիչներ խոսում են հատկապես Իրան-Հայաստան-Սև ծով տրանսպորտային միջանցքի մասին, Չինաստանի մասին, որը, իբր, պիտի ֆինանսավորի, և այլն: Ես առիթ ունեցել եմ ֆինանսավորումը և այդ երկաթգիծը կոչել հեքիաթ մեծահասակների համար, մնում եմ իմ  տեսակետին, կարող եմ հիմա հիմնավորել՝ ինչու է այդպես, ինչու հնարավոր չէ, որ այդ երկաթգիծը կառուցվի, անգամ չինացիներն այդ փողը չեն տա, որովհետև նրանք, ի վերջո, տնտեսությունից հասկացող մարդիկ են, և դա ոչ միայն տնտեսապես ձեռնտու չէ, այլ կա մեկ այլ հանգամանք, որի մասին, չգիտեմ ինչու, հայկական կողմը լռում է, բայց սա էական, շատ կարևոր հարց է: Դա հետևյալն է. 2014թ. շահագործման հանձնվեց Ղազվին-Ռեշտ (քաղաք Կասպից ծովի ափին) երկաթգիծը, և նախատեսվում է այս տարեվերջին շահագործման հանձնել Ռեշտ-Աստարա (իրանական) երկաթգիծը: Իրանական Աստարայից դեպի ադրբեջանական Աստարա 7 կմ է, և դա պիտի կառուցի Ադրբեջանի Հանրապետությունը: Ռեշտ-Աստարա 168 կմ հատվածը Իրանում պետք է կառուցի մեր անզուգական դաշնակից Ռուսաստանը, այստեղից էլ պարզ է դառնում, թե ինչու Ռուսաստանն ասաց, որ Զանգեզուրի վրայով երկաթգծի կառուցումը ոչ նպատակահարմար է, որովհետև իրենք արդեն այդ փողը դրել էին  և կառուցում էին, իսկ 207 կիլոմետրանոց Ղազին-Ռեշտ հատվածը պարսիկներն են կառուցել: Ի դեպ, ասեմ, որ սրանք պետք է լինեն բարձր տեխնոլոգիական գնացքներ, այսինքն՝ ավելի քան 100 կմ արագությամբ, և տեղանքը նման հնարավորություն տալիս է: Եթե մենք սա համեմատում ենք Զանգեզուրի վրայով հնարավոր գնացող գնացքին, գրեթե նույն չափ է, մետ՝ 308 կմ, Իրան-Ադրբեջան հատվածը մի փոքր ավելի շատ է՝ 378 կմ: Բայց պիտի ընդունենք, որ արդեն նրա 207 կմ կառուցվել էր, և այս տարվա հունվարի պաշտոնական տվյալներով Ղազվին-Ռեշտ-Աստարա երկաթգծի 84 տոկոսն արդեն կառուցված է: Բացի այդ, Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան, Իրան-Ադրբեջան-Վրաստան երկաթգծի շինարարությունն ամբողջությամբ 400 մլն դոլար է, որի հիմնական մասն արդեն կատարվել է, մոտ 100 մլն դոլարի ներդրում է պահանջում, Հայաստանի վրայով գիտենք պաշտոնապես, որ 3.2 մլրդ դոլարի խնդիր է և դեռ ոչ մի կմ էլ չի կառուցվել: Եթե մինչևիսկ ֆինանսավորումը լինի, ապա շինարարության համար առնվազն 7 տարի է պահանջվելու. այնտեղ ավելի քան 100 կմ թունել պիտի կառուցվի, երկար կիլոմետրերով կամուրջներ. պատկերացրեք՝ երկու տարբեր ծրագրեր են՝ 3.2 մլրդ և 400 մլն:

_ Կարելի՞  է ասել, որ այս երկաթգծի կառուցումն ինչ-որ չափով խաղաղություն է մտցնելու տարածաշրջան, այսինքն՝ կայունություն է մտցնելու, քանի որ մեծ ներդրումներ  են:

_ Այդ ներդրումները չեն անի, այնտեղ կա տեխնիկական 1000  տեսակ այլ  խնդիրներ:

_ Խոսքը Զանգեզուրի մասին չէ, Ձեր նշածի մասին է:

_ Ոչ, դա էլ չի մտցնի խաղաղություն, որովհետև դա մի քիչ արևմտյան հայացք է, որ տնտեսական համագործակցությունը բերում է պատերազմի նվազման հավանականությանը, քչացմանը, բայց պատմական փորձը դա ցույց չի տալիս: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ սովետա-գերմանական հարաբերությունները 1939-41թթ. եղել են ամենամոտը, բայց դա չկանխեց պատերազմը: Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող տարիներին Եվրոպայի և, ընդհանրապես, ինտեգրացիան շատ բարձր է եղել, գրեթե այսօրվա չափ, բայց նորից դա չկանխեց, օրինակ, ֆրանս-գերմանական պատերազմը, երբ այդ երկուսն էլ շատ սերտաճած տնտեսություն ունեին: Վերցնենք Հայաստան-Ադրբեջանը Սովետական Միության տարիներին. օրինակ՝ բեռների փոխադրման ավելի քան 80 տոկոսն Ադրբեջանի տարածքով էր Հայաստան գալիս, բայց, միևնույն է,  դա չկանխեց  ղարաբաղյան հակամարտության սրացումը, և այլն: Դա այդպես չի կարող լինել, ընդհակառակը, ես գտնում եմ, որ եթե օրինակ՝ աշխատի Ադրբեջանի վրայով Վրաստան-Սև ծով գնացքը, դա ավելի պետք է ապակայունացնի իրավիճակը, որովհետև մենք (նաև՝ ռուսները) այլ ելք չենք ունենալու,  քան Ղարաբաղի ճակատում իրավիճակը սրելը, որպեսզի այդ երկաթգիծը չաշխատի: Այնպես որ, դա ավելի քիչ է նպաստելու խաղաղությանը, հատկապես՝ եթե դա հնարավորություն կտա Ադրբեջանին դուրս գալու տնտեսական այս ծանր կացությունից. մենք տեսել ենք՝  ինչքան բարելավվում է նրանց տնտեսական վիճակը, այնքան նրանք ագրեսիվ են դառնում: Մենք խոսեցինք այն մասին, թե ինչ հնարավոր չէ Հայաստանի համար, այսինքն՝ այդ երկաթգիծը հնարավոր չէ, որովհետև, նորից եմ կրկնում, 7 տարի է պետք, որևէ մեկը 7 տարի չի սպասելու՝ ո՛չ չինացիները, ո՛չ ռուսները, որևէ մեկը չի սպասելու:

_ Եվ հետո, գին-շահույթ հարաբերակցության մեջ կարծես՝ մեծ բան չեն շահելու:

_ Հայաստանի վրայով գնացող երկաթգիծը հաստատ ավելի թանկ է լինելու զուտ այն պատճառով, որ թեքություներն ավելի շատ են, պահպանման ծախսերը շատ ավելի մեծ են լինելու: Երկաթգծի տեղափոխման մեջ ճանապարհի՝ 200-300 կմ երկար լինելն էապես չի ազդելու բեռնափոխադրման վրա, հիմնական ազդեցությունն  այն է, թե քանի վագոն կարող է իր հետ տանել այդ քարշակը կամ լոկոմոտիվը. Զանգեզուրի վրայով, որտեղ թեքությունները բարձր են, շատ ավելի քիչ է տանելու, քան՝ Ադրբեջանի վրայով, որի դեպքում առնվազն մի երկու անգամ ավելի շատ վագոններ կտանեն: Հետևաբար, այստեղ մենք տնտեսապես և քաղաքականապես տուժում ենք: Եթե խոսքը վերաբերում է զուտ առևտրին, Հայաստանը երբևէ սահմանափակում չի ունեցել, այսինքն՝ ինչքան կարողացել է, արտահանել է, ինչքան կարողացել է, ներմուծել է:

_ Սակայն արտահանումից բավական շատ գումար է ծախսվում մաքսերի վրա:

_ Պատժամիջոցների դադարումը չի փոխում Իրանի ներքին օրենսդրությունը, այսինքն՝ եթե Հայաստանից այնտեղ ապրանք տանելու համար լուրջ խնդիրներ կան՝ մաքսային, տուրքային, բյուրոկրատական և այլն, դա չի փոխվելու: Այնպես որ ասել, թե դրանից շատ բան կփոխվի՝ չէ: Նաև չմոռանանք, որ հիմնական պատժամիջոցները սկսվում էին 40 մլն և ավել դոլարով ծրագրերի իրականացման դեպքում, մեր ծրագրերը երբեք էլ 40 մլն չեն եղել, հետևաբար, մեզ համար դա սահմանափակում չէր: Այսօր «Շեն»-ը, «Տոտալ»-ը, նման մեծ ընկերություններն են ուզում մտնել իրանական շուկա, այ իրենք կօգտվեն, որովհետև հարյուրավոր, միլիոնավոր դոլարների և միլիարդների խնդիր կա: Մեզ համար այդ ամբողջը չի եղել, մեր ամբողջ հույսն այն է, որ Հայաստանը մաս կազմի Պարսից ծոց-Սև ծով տրանսպորտային միջանցքին, նաև՝ երկաթուղային միջանցքին: Այդ դեպքում մեր դերակատարությունը կարող է էապես բարձրանալ, նաև մենք հնարավորություն կունենանք, օրինակ, Բենդեր Աբաս նավահանգիստ հասնելու կամ դեպի Սև ծով՝ երկաթգծով: Բայց այստեղ մնում է ամենակարևոր հատվածը՝ Հայաստանի վրա չկա: Դրա համար, ես առիթ եմ ունեցել խոսելու և նորից եմ ասում՝ Հայաստանի միակ ելքը, եթե նա պիտի կարողանա օգտվել Իրանի կարգավիճակի փոփոխությունից, այն է, որ Հայաստանը կարողանա աշխատեցնել Նախիջևանի հատվածի երկաթգիծը, այսինքն՝ Իրան, Նախիջևան, Հայաստան և այլն: Ես զարմացած եմ, որ առ այսօր մեր պետական մարմիները չեն դիմում մի շարք երկրների հենց այդ առաջարկով՝ լինի Իրանը, Ռուսաստանը, Եվրամիությունը, Չինաստանը, Միացյալ Նահանգները, Ադրբեջանն առանձին, Նախիջևանը, որ եկեք գործարկենք, պատրաստակամություն հայտնի: Սա այն  տարբերակն է, երբ ամերիկացիներն ասում  են՝ win-win, այսինքն՝ ամեն դեպքում դու շահող ես: Եթե, տեսականորեն ասենք, Ադրբեջանը համաձայնի, որ  երկաթգիծը աշխատի, մենք շահում ենք, եթե մերժի, ինքը վատ տղայի համբավ է ձեռք բերում, մենք էլի շահում ենք: Այդ առաջարկից մենք կորցնելու բան չունենք:

_ Սակայն  այդ համբավը, կարծես, մեզ համար է այդքան ծանր, այսինքն՝ երբ Հայաստանին ասում են՝ այս կամ այն բանը եվրոպական այսինչ կառույցը քննադատեց,  մենք ենք ծանր տանում, իսկ Ադրբեջանը, կարծես, լուրջ չի վերաբերվում:

_ Այստեղ միայն քննադատելու հարցը չէ, այստեղ արդեն զուտ տնտեսական շահի հարց է. օրինակ՝ Եվրամիության երկրները երկաթգծի գործարկման պարագային շատ ավելի շահում են: Բայց սա մենք պիտի անենք մինչև նշածս Իրան-Ադրբեջան երկաթգծի կառուցումը, հակառակ պարագային մենք լրիվ դուրս կմնանք: Նորից  եմ ասում՝ ես չեմ հասկանում այս ամբողջ ինքնախաբեությունը, մերոնք անընդհատ խոսում են՝ որ շուտով չինացիները փող կտան, կկառուցենք: Եթե նույնիսկ տան, կառուցումը 7 տարի տևելու է: Իսկ մենք ոչ թե 7 տարի, մենք երևի 7 ամիս ժամանակ ունենք, հետևաբար, մենք իսկույն պետք է գործենք: Ավելին, գոնե բանակցությունների ժամանակ առաջարկի մեջ պետք է հստակ ասվի, որ Հայաստանը պատրաստ է իր վերահսկողության տակ վերցնել և ապահովել Նախիջևանի երկաթգծի գործարկումը: Մենք այլ ելք չունենք. սա վտանգավոր է, հերթական ագրեսորի պիտակը կարող են մեզ վրա կպցնել, բայց եթե այս ամբողջի մեջ շահ ունի Եվրամիությունը, Միացյալ Նահանգները և այլն, շատ ավելի հեշտ կընդունեն: Իսկ ո՞րն է այլընտրանքը. եթե մենք դա չանենք, Նախիջևանը չվերցնենք մեր վերահսկողության տակ, խոսակցությունները, որ շուտով Զանգեզուրի վրա երկաթգիծ է կառուցվելու, դա չի լինելու: Մեր ընտրությունը վատի և ավելի վատի միջև  է. վատն այն է, որ մենք ստիպված ենք լինելու վերահսկողության տակ վերցնել Նախիջևանը, ավելի վատն այն է, որ դա չանենք: Եթե դա չանենք, ընդհանրապես դուրս կմնանք ամեն ինչից: Հատկապես ինչո՞ւ եմ ես դրա մասին խոսու., հասկանում եմ, որ դա ռազմական որոշակի գործողություն է պահանջում, որ այսօր Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերություններն այնքան վատ են, որ վստահաբար Ռուսաստանը Թուրքիային չի թողնի միջամտել նախիջևանյան հարցերին:

_ Սակայն արդյո՞ք Նախիջևանը պայմանագրով անձամբ Թուրքիայի վերահսկողության տակ չէ:

_ Ո՛չ: Դա էլ տարածված հերթական մոլորություններից է, որ ասում են՝ Կարսի պայմանագրով հանդիսանում է երաշխավորը. նման բան չկա, ես հատուկ դրա մասին մանրամասն հոդված եմ գրել, կարդացել եմ: Դա ենթադրվում է նրանից, որ կողմ են հանդիսանում Թուրքիան և Ռուսաստանը, բայց Ռուսաստանը կողմ չի հանդիսանում Կարսի պայմանագրին, այնտեղ մի կողմից Թուրքիան է, մյուս կողմից՝ Հայաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, Ռուսաստանը չկա: Երկրորդը, Թուրքիային նման լիազորություններ տրված չեն՝ Կարսի պայմանագրով երաշխավոր լինել և այլն, նման բաներ չկան: Օրինակ՝ ժամանակին Կիպրոսի վերաբերյալ կար եռակողմ համաձայնագիր՝ Հունաստան-Թուրքիա-Բրիտանիա, որտեղ Թուրքիան հստակ ուներ երաշխավորի կարգավիճակ, որից էլ օգտվելով՝ հետագայում՝ Մակարիոսի օրոք, ներխուժեց և գրավեց Կիպրոսի հյուսիսը: Նախիջևանի  վերաբերյալ նման հարց չկա: Այստեղ հարցը հետևյալն է՝ այսօր քաղաքականապես և ռազմականապես ամենանպաստավորն է: Կրկնում եմ՝ ո՞րն է այլընտրանքը. Սյունիքի, Զանգեզուրի վրայով երկաթգիծը մոռացեք, դա հեքիաթ է, ոչ մի առումով հնարավոր չէ: Մենք գործելու համար ունենք ընդամենը 7-10 ամիս ժամանակ, դրանից հետո կգործարկվի Իրան-Ադրբեջան-Վրաստան, Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան երկաթուղին, և վերջացավ, այլևս որևէ մեկը չի մտածի անգամ Հայաստան-Վրաստան–Աբխազիայով Ռուսաստան երկաթգծի մասին, էլ չեմ ասում՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան երկաթգծի մասին: Հետևաբար, մենք պետք է արագ գործենք, այդ հարցը լուծենք, հատկապես, որ դրա համար շահագրգիռ երկրներ կան: Միայն այդ դեպքում է, որ մենք տնտեսական զարգացման մի փոքր հնարավորություն կունենանք, հակառակ դեպքում մեր` առանց այդ էլ տնտեսական բարդ վիճակը շատ-շատ է բարդանալու: Ասեմ ավելին, ընդհակառակը, Հայաստանը ոչ միայն պիտի գործարկի Նախիջևանի երկաթգիծը, այլ թույլ չտա, որպեսզի ազատորեն գործարկվի Բաքու-Թիֆլիս երկաթգիծը և այլն: Միայն այդ դեպքում Հայաստանի վրայով անցնող երկաթգիծը կլինի միակը, և իմաստ կունենա: Հակառակ պարագայում, Իրան-Ադրբեջան-Վրաստանի դեպքում թողունակությունը հետևյալն է. 1-ին տարին՝  6 մլն տոննա բեռ, 1.400.000 անձ, իսկ 3-5 տարվա ընթացքում՝  մինչև 20 մլն տոննա բեռնափոխադրման հնարավորություն: Բոլոր հաշվարկները ցույց են տալիս, որ գոնե առաջիկա 20 տարում ամենաշատը 10-12 մլն տոննա է լինելու, Իրան-Եվրոպա երկաթգծային, ցամաքային (որովհետև մի զգալի մասը նաև նավերով է գնալու) բեռնափոխադրումները, այսինքն՝ այդ թողունակությունը շատ ավելի է, քան՝ հնարավորությունները: Էլ ո՞վ պիտի կառուցի 2-րդ գիծը, հսկայական փողեր ներդնելով, երբ մի երկաթգծի համար բավարար ծանրաբեռնվածություն չի լինելու: Դրա համար ինչքան էլ իմ ասածները հնչեն արկածախնդրական, մենք ելք չունենք: Գիտե՞ք ինչու է իմ այս ծրագիրը ճիշտ, որովհետև սա միակն է: Երբ դու ունես ընդամենը մի հնարավորություն, դու չես կարող որոշել՝ ճիշտ է, սխալ է, դա միակ հնարավորությունն է Հայաստանն ապաշրջափակելու, ուրիշ որևէ հնարավորություն չկա: Այդ հնարավորություններն աստիճանաբար քչանալու են, դրա համար հարկավոր է արագորեն գործել:

_ Սակայն նույն Նախիջևանի հետ կապված՝ մեր բոլոր հարևանները, կարծես, իրենց պահանջներն ունեն. նույն Իրանը կարծում է, որ Նախիջևանը, այնուամենայնիվ, իրանական տարածք է, Ռուսաստանը կարծում է, որ դա իր տարածքն է: Այսինքն՝ բոլորը, բացի մեզանից, Նախիջևանի հարցում, կարծես, շահագրգռված են, և եթե այդ «տիտղոսը» Ադրբեջանից պետք է անցնի այլ երկրի, ապա, կարծում եմ, Իրանն ու Ռուսաստանը չեն ցանկանում, որպեսզի դա լինի Հայաստանը:

_ Ցանկությունն ուրիշ է: Եթե մենք խոսում ենք իրավական առումով, ապա Իրանը հրաժարվել է Նախիջևանի տիտղոսից՝ որպես Երևանի նահանգի մաս, 1828թ.՝ Թուրքմենչայի պայմանագրով: Ռուսաստանը հրաժարվել է Նախիջևանի տիտղոսից 1918-20թթ.՝ Առաջին հանրապետության ստեղծումով, և 1920թ. հունվարին, երբ Հայաստանը ճանաչվեց, տիտղոսն էլ ճանաչվեց նրա նկատմամբ: Մնացած հարցերը՝ ով ինչ ցանկություն ունի, ուրիշ է: Նախիջևանի վրա Ադրբեջանի տիտղոսն ընդհանրապես երբևէ չի ճանաչվել, անգամ Կարսի անօրինական պայմանագրով Նախիջևանը Ադրբեջանի մաս չէր, այլ որպես պրոտեկտորատ՝ դրվում էր վերահսկողության տակ, դա հստակ է գրված: Պրոտեկտորատը երկրի մաս չէ. օրինակ՝ Թունիսը ժամանակին ֆրանսիական պրոտեկտորատ էր, այսինքն՝ Ֆրանսիայի մաս չէր՝ ի տարբերություն գաղութների: Ալժիրը, օրինակ, գաղութ էր. գաղութը երկրի սուվերենության շարունակությունն է, նրա տարածքն է, իսկ պրոտեկտորատն առանձին տարածք է, որի անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հարցերը տնօրինում է մեկ այլ երկիր: Հայաստանն այնպես պիտի վարվի, որ Նախիջևան-Հայաստան երկաթգիծը լինի ոչ միայն նախընտրելին, այլ՝ միակը: Որպեսզի դա լինի միակը, պիտի ստեղծվի այնպիսի իրավիճակ, որ ադրբեջանական Թալիշստանում (իրանական Թալիշստանից հյուսիս գտնվում է ադրբեջանական Թալիշստանը) ապստամբություն լինի, այսինքն՝ ճանապարհը փակվի: Երբ մենք խոսում ենք Աստարայի մասին, աստարաները գտնվում են Թալիշստանում, և այդ երկաթգիծը մինչև Բաքու հասնելը, անցնում է Լենքորանով, որը հիմնականում թալիշաբնակ է: Եթե այդ հատվածում չփակվի երկաթգիծը, մեր միակ հնարավորությունն է փակել երկաթգիծը Կիրովաբադի կամ Գանձակի մոտ, ուրիշ հնար չկա: Եթե այդ երկաթգիծն աշխատի, Հայաստանի վրա երկաթգծի մասին որևէ միտք ավելորդ է դառնում: Հետևաբար, երկու փականները պետք է աշխատեն՝ Թալիշստանի և Ղարաբաղի երկաթգծի վրա, փոխարենը պիտի բացվի Նախիջևանի փականը. այդ պարագայում իմաստ կունենա, որ այլ երկրներ միջամտեն, հակառակ դեպքում կարելի է ինչ-որ գեղեցիկ խոսքեր ասել: Այս ամբողջից ինչ-որ նեոբրեժնևիզմի հոտ է գալիս, երբ հեռուստատեսությամբ անընդհատ մեծ-մեծ ծրագրերի և լավ բաների մասին են խոսում, բայց  իրականում դրա իրականացման որևէ հնարավորություն չկա:

_ Պրն. Պապյան, վերջում մեր ռադիոլսողներից մեկի հարցն էի ցանկանում Ձեզ ուղղել. ինչո՞ւ ռուս-թուրքական հարաբերությունների վատացումից հետո ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններն ակնհայտ չվատացան, անգամ Ռուսաստանի ներսում տեսակետներ հնչեցին, որ ադրբեջանցիները թուրքերի հետ կապ չունեն: Ինչո՞ւ այս «մեկ ազգ-երկու պետություն»-ը չազդեց Ադրբեջանի վրա, ևԱդրբեջանն ինքն էլ, կարծես,  չցանկացավ հարաբերություները կտրուկ սրել Ռուսաստանի հետ:

_ Համաձայն եմ, որ ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները կտրուկ չվատացան, բայց որոշակի վատթարացում ապրեցին, օրինակ՝ բազմաթիվ հեռուստահաղորդումներում և տպագիր մամուլում հոդվածների որոշակի բացասական երանգավորում եղավ նույն Ալիևի մասին, թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների մասին, որ առաջ դա էլ չկար: Ինչո՞ւ կտրուկ չվատացավ. որովհետև Ռուսաստանն ուզում է Ադրբեջանը, այսպես ասած, «իրենով անել», և վերջնականապես չի ուզում հարաբերությունները խզել՝ ի տարբերություն Թուրքիայի, որտեղ Ռուսաստանը լավ է հասկանում, որ ինքը սիրաշահելուց հետո էլ չի կարողանա Թուրքիային պոկել արևմտյան կողմնորոշումից և բերել ռուսական կողմնորոշման, որովհետև Թուրքիան ինքնին մեծ, ինքնուրույն խաղացող է, իսկ Ադրբեջանը Ռուսաստանի հետ լավ լինելու որոշակի շահագրգռվածություն ունի: Սա առաջին, այսինքն՝ Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահն է դա պահանջում: Երկրորդը, երբ մենք խոսում ենք խավիարային դիվանագիտության մասին, նավթադոլարների, Եվրոպայի, ԵՄ-ի, ԵԽ-ի, բա Ռուսաստանում ի՞նչ է անում Ադրբեջանը: Ռուսաստանն «առել է» բոլորին, այսինքն՝ մենք (անգամ՝ ես) տվյալներ ունենք, թե ինչպես է ճամպրուկներով դոլարներ՝  4 մլն դոլար, 2 մլն դոլար, 6 մլն դոլար կաշառք տալիս Ռուսաստանի վերնախավին. չմոռանանք այդ ամբողջը: Ռուսաստանում բոլորին առել ենԷլ չեմ ասում, որ հեռուստաընկերություններ, լրագրողների են առնում, այսօր բացահայտ ադրբեջանամետ պրոպագանդայով զբաղվող ռուս լրագրողներ կան զուտ այն պատճառով, որ նրանց փող է տալիս, կամ, օրինակ, Ռուսաստանի հայտնի МГИМО-ն (Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտ) ֆինանսավորվում է Ալիևի կողմից, տարեկան հսկայական միլիոններ է տալիս. պարզ չէ՞, որ այդ կառույցը ադրբեջանամետ երգ է երգելու: Այդուհանդերձ, եթե Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վատթարացումը շարունակվի, առայժմ շարունակվում է (զուտ ներքին պատճառներով, իմ կարծիքով՝ Պուտինին պարզապես ինչ-որ  պատերազմ է պետք, ինչ-որ հաջողություն, որովհետև  տնտեսական վիճակը վատանում է),  չեն կարող Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները մնալ նույն մակարդակի վրա: Կարծեմ փետրվարի 28-ին Էրդողանը պիտի այցելի Ադրբեջան, Բաքու, այսինքն՝ ինչպես մեզ համար եղավ ժամանակ, որ դժվար էր խաղալ «երկու տիրոջ ծառա», նույնն էլ Ադրբեջանի համար է դժվար դառնում այդ խաղը: Իմ կարծիքով՝ Ադրբեջանը, այդուհանդերձ, ընտրելու է և ընտրել է Թուրքիան:

_ Շնորհակալություն, պրն. Պապյան: Հարգելի ունկնդիրներ, լսում էիք «Մոդուս վիվենդի» հաղորդաշարը: Տաղավարում աշխատում էին Հայկուհի Մինասյանը և հաղորդաշարի հեղինակ, «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն, Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արա Պապյանը: Բոլոր նրանք, ովքեր մեզ պարզաապես լսում էին, կարող են դիտել www.lratvakan.am կայքում: Հաջողություն:

 

 

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan