Chat with us, powered by LiveChat
Բաժանորդագրվել

Մուտք գործել

Կամ

Չի կարող լինել դատարկ!

Չի կարող լինել դատարկ!

Գաղտնաբառի վերականգնում

Գրանցվել

Կամ

Error message here!

Error message here!

Error message here!

Մոռացել ե՞ք գաղտնաբառը։ Մուտքագրեք ձեր էլ.հասցեն եւ դուք կստանաք նոր գաղտնաբառ։

Էլ. հասցեն գրանցված չէ։

Վերադառնալ

Close

Գենետիկ անվտանգություն.օրենսդրական բացեր. «Իրական իրավունք»

ԲԱԺԱՆՈՐԴՆԵՐԸ ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՍՏԱՆՈՒՄ ՈՐԱԿ ՊԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔ
Հետևե՛ք մեզ YouTube-ում

Շատ լուրջ խնդիր է, թե մենք ինչ ենք ուտում: Գենետիկ անվտանգության  ոլորտը Հայաստանում ընդհանրապես չի քննարկվում որևէ տեղ: Չունենք օրենսդրական արգելք, որը կբացառեր գենային մոդիֆիկացում ունեցող սննդի ներմուծումը: Օրինակ, հարևան Ադրբեջանում բոլորովին վերջերս նախագիծ ընդունվեց, որով արգելվում է գենային մոդիֆիկացման ենթարկված սննդամթերքի, բույսերի ներմուծումը: Հայաստանում այս հարցը բաց է՝ դեռ:
Հաղորդման սղագրություն

 Բարև բոլորին: Եթերում «Իրական իրավունք» հաղորդաշարն է, և ձեզ հետ է ԱԺ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը: Այսօր մեր հյուրն է իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Լուսինե Վարդանյանը, և մենք այսօր խոսելու ենք բիոէթիկայի և իրավունքի համադրման մասին: Շնորհակալությո՛ւն, Լուսինե, որ ընդունեցիք մեր հրավերը: Իրականում բիոէթիկայի և իրավունքի հիմնահարցերը, ես կարծում եմ, մեր թե՛ օրենսդրությունում,  թե՛  իրավակիրառ պրակտիկայում (Դուք կներկայացնեք՝ օրենսդրություն ունենք, թե՝ չէ), դա  մի մութ անտառ է մեզ  համար, և մենք հիմնականում դրա մասին ուղղակի կարդում ենք միջազգային մամուլի էջերում և հետո նաև իմանում ենք, որ Հայաստան են ներմուծվում ապրանքներ, սնունդ, որոնք, ըստ էության, ենթարկված են գենետիկական փոփոխությունների, սակայն մեր սպառողն այս առումով նույնպես պաշտպանված չէ: Նախ կխնդրեի, որ Դուք ներկայացնեք բիոէթիկայի խնդիրները, որ մեր ռադիոլսողները հասկանան, թե ինչի մասին է խոսքը, հետո կքննարկենք Հայաստանում մեր ունեցած իրավիճակը:

_ Շնորհակալություն հրավերի համար: Բիոէթիկան ինքնին փիլիսոփայական ուղղություն է, սակայն որպեսզի չծանրաբեռնենք մեր ռադիոլսողներին, ես ուղղակի կասեմ, որ ներկայումս բիոէթիկան ունի նաև պրակտիկ կիրառման խնդիրներ: Նախ և առաջ դա կապված է մեր անվտանգության հետ: Ի՞նչ է նշանակում անվտանգությունը. դա ոչ միայն անձի, հասարակության և պետության անվտանգությունն է, այլ նաև՝ գենետիկ անվտանգությունը: Ի՞նչ ենք մենք ուտում, ինչո՞վ ենք զբաղվում, ի՞նչ իրավունքներ ունենք. աշխարհում ընդհանրապես գոյություն ունի երկու ուղղություն՝ բիոկոնսերվատորների և տրանսգումանիստների: Ի՞նչ են մեզ առաջարկում տրանսգումանիստները. դա մարմնի ամբողջական մոդիֆիկացման իրավունքն է, դա սեռափոխությունն է, դա էֆթանազիայի և նմանատիպ իրավունքների հետ է կապված:

_ Այն շարժումն է, որ մարդն իրավունք ունի իր կամքով մահանալու...

_  Ներկայումս մենք դա տեսնում ենք, որ բոլոր օրենսդրություններում առկա են նման իրավահարաբերությունները կարգավորող դրույթներ: Սակայն ի՞նչ է դա տալիս մեզ: Սկսենք նրանից, որ բիոէթիկայի բնագավառը Հայաստանում զարգացում համարյա թե չի ապրում: Ես նկատի ունեմ ոչ թե էթիկայի տեսանկյունից, այլ՝ իրավական: Դեռևս 1997թ. Ռուսաստանում Պետդումա ներկայացվեց մի նախագիծ, որով կարգավորվում էր հենց բիոէթիկայի բնագավառը: Ճիշտ է, օրենքը չընդունվեց, բայց այն, որ փորձ արվեց որևէ կերպ ցույց տալ, որ կա այդ խնդիրը, դա փաստ է:

_ Մինչ օրս Ռուսաստանի Դաշնությունն այս մասով չունի՞ որևէ օրենսդրություն:

_ Այնտեղ կա նոր նախագիծ`“О клеточных технологиях”: Դրանք ֆետալ հյուսվածքների, ֆետալ ցողունային բջիջների հետ կապված հարցերն են: Հայաստանում նման նախագիծ չունենք: Մենք ունենք նախագիծ՝ կապված գենային մոդիֆիկացված օրգանիզմների հետ, որը ԱԺ ներկայացված է, սակայն դեռ չի քննարկվել:

_ Իսկ դա արգելելո՞ւն է միտված, թե՞ ուղղակի ոլորտը կարգավորելուն:

_ Փորձում են կարգավորել: Ինձ թվում է՝ ռադիոլսողին ավելի հետաքրքիր կլինի սպառողական թեմայի հետ կապված հարցը: Շատ լուրջ խնդիր է, թե մենք ինչ ենք ուտում: Դրա հետ կապված մենք խնդիր ունենք, որովհետև դա ազդում է մեր գենի, առողջության վրա: Սակայն այդ ոլորտն ընդհանրապես չի արծարծվում որևէ տեղ, մենք չունենք արգելք, որ հնարավոր լինի ընդհանրապես բացառել գենային մոդիֆիկացում ունեցող սննդի ներմուծումը: Ես կցանկանայի բերել Ադրբեջանի օրինակը (մենք միշտ փորձում ենք դիտարկել այս ամենը համեմատության մեջ): Ադրբեջանը բոլորովին վերջերս՝  անցյալ տարվա կեսերին, եթե չեմ սխալվում, նախագիծ ընդունեց, որով փոփոխությոն ենթարկեց Քրեական օրենսգրքի որոշ հոդվածներ, ներմուծեց նորերը, որով արգելվում է գենային մոդիֆիկացման ենթարկված սննդամթերքի, բույսերի ներմուծումը: Շատ կարևոր հանգամանք է դա:

_ Այսինքն՝ նաև տեղում այնպիսի գյուղմթերք չի կարող արտադրվել, որը գենային մոդիֆիկացված է. նկատի ունեմ՝ Ադրբեջանում:

_ Երևի մեր էկոլոգներն ավելի լավ կներկայացնեն խնդիրը, ես ուղղակի մոտավորապես ասեմ. եթե գենային մոդիֆիկացված բույսն աճում է երկրորդ տարին, արդեն երկրորդ տարվա ընթացքում հողը փոխում է իր կազմը, և սովորական բույս աճեցնելն այնտեղ արդեն անհնար է:

_ Այսինքն՝ եթե մեկ անգամ արվեց, մենք այլևս չենք կարող սովորական բույս աճեցնել: Ես Ադրբեջանի օրինակի վրա մի հարց տամ. եթե նայենք, որ մենք չունենք օրենսդրություն, որը կարգելեր նման բույսերի, սննդի ներմուծումը Հայաստան, ապա նաև՝ արտադրությունը, ապա կարո՞ղ ենք ասել, որ չի բացառվում, որ մեր շուկայում սպառողին նման մթերքներ վաճառեն:

_ Ես դա բացարձակ չեմ բացառում:

_  Դուք մի օրինակ բերեցիք պոմիդորի  հետ կապված, ես կխնդրեի ներկայացնել դա:

_ Ինձ թվում է՝ դա նույնիսկ իմ ներկայացման կարիքը չունի: Ես կցանկանայի, որ յուրաքանչյուրս ուղղակի վերհիշենք վերջին մեկ տարվա ընթացքում մեր լոլիկի համը. ներկայումս գենային մոդիֆիկացման հետևանքով լոլիկի մեջ ներդրվում են գեներ, որոնք ապահովում են նրա՝ երկար պահվելու հնարավորությունը, որպեսզի նա շատ արագ չփչանա: Դրանից մենք ստանում ենք ձկան համ:

_ Ինչո՞ւ,  ձկա՞ն գեներ են ներդրվում:

_ Այո, դա արկտիկական կամ բալայի գենն է:

_ Շատ հետաքրքիր է, բայց մյուս կողմից՝ նաև վախենալու:

_ Վախենալու է այն առումով, որ  Հայաստանում գենային ինժեներիան շատ կարճ պատմություն ունի, դեռևս ուսումնասիրված չեն դրանց պոտենցիալ վտանգները, այսինքն՝ մենք մի քանի սերունդ հետո նոր կհասկանանք, թե ինչի կբերի այդ փոփոխություններով սնունդը:

_ Իսկ այն թեզը (գիտական մասով մենք կարող ենք քննարկման առարկա դարձնել,  որ աշխարհի բնակչությունը գնալով ավելանում է, և հնարավոր չէ բոլորին կերակրել, դրա համար գենային ինժեներիայի միջոցով պետք է ավելի շատ սնունդ ստանալ, որ մարդիկ սովից  չմեռնեն:

_ Ես կարծում եմ, որ դրա համար ընդամենը պետք է էկոնոմիկան զարգանա, բայց ոչ՝ գենային ինժեներիայի տեսանկյունից, ուղղակի հնարավորություն տան, որ յուրաքանչյուր մարդ իր գործով զբաղվի, թեկուզ՝ նույն գյուղատնտեսության զարգացմամբ:

_ Աշխարհում միլիոնավոր հեկտարներով հող կա չօգտագործված: Կարելի է դա օգտագործել:

_ Այո, և հնարավորություն ընձեռել, որ գյուղատնտեսությունը զարգանա: Ինձ թվում է՝ դա ավելի ճիշտ մոտեցում է, քան՝ ուտել, Աստված գիտի,  թե ինչ:

_ Իսկ բացի լոլիկը, մենք կարո՞ղ ենք նույնն ասել նաև ներմուծված, արտադրված ապրանքի հետ կապված: Տեսեք՝ մամուլում շատ են լինում հրապարակումներ, որ տարբեր տեսակի շոկոլադներ, ինչ-որ կաթի փոշիներ (Սնիկերսը, Մարսը, Կիթ-կաթը)  գենետիկորեն մոդիֆիկացված արտադրություն են: Մենք մեր օրենսդրության մեջ պետք է ունենա՞նք ինչ-որ դրույթներ, որն արդեն արտադրված, ներմուծվող ապրանքն էլ կստուգի: Գյուղմթերքի մասին չէ խոսքը:

_ Ես կարծում եմ, որ նշված հարցին պետք չէ անդրադառնալ միայն առանձին մասով: Ինձ թվում է, որ հարցն ավելի մասշտաբային է, պետք է տեսնել, թե ինչ հնարավորություններ է ընձեռում ներկայիս գիտատեխնիկական զարգացումը, և հնարավորություն ստանալ իրավական նորմերի միջոցով կանոնակարգել, սահմանափակել արգելքների միջոցով: Ես կցանկանայի մի փաստ նշել. ներկայումս գոյություն ունի սերնդափոխություն նույնիսկ իրավունքի մեջ: Նոր իրավունքի սերունդ է ձևավորվում, խոսքը սոմատիկ իրավունքների մասին է. մարդուն հնարավորություն է ընձեռվում փոփոխել իր բիոլոգիական չափանիշները, մոդիֆիկացվել, որը կարող է շատ վատ ազդեցություն  ունենալ:

_ Միանշանակ համաձայն եմ, որ դա վատ ազդեցություն կունենա:

_ Իհարկե, ներկա պահին ես չեմ ցանկանում ասել, որ վաղը մենք դրսում կիբորգներ կտեսնենք, բայց պետք է որևէ կերպ արգելել գեների մեջ մոդիֆիկացիա, փոփոխություններ մտցնելը կամ խիմերային որևէ օրգանիզմ ստեղծելը:

_ Դա կլոնավորման հետ կապ ունի՞, կարո՞ղ ենք այդպես ասել:

_ Դուք ինձ հիշեցրիք մի շատ կարևոր բան. Հայաստանում արդեն կան մարդու իրավունքի պաշտպանության առումով լրացուցիչ երաշխիքներ: Մեր սահմանադրական բարեփոխումների փաթեթում նշված է, որ Հայաստանում արգելվում է վերարտադրողական կլոնավորումը: Շատ կարևոր դրույթ է, սակայն դրա իրականացման համար անհրաժեշտ են օրենսդրական որոշ փոփոխություններ ավելի ցածր մակարդակի օրենքներում: Վերցնենք նույն Քրեական օրենսգիրքը: Մենք ունենք նոր մշակված նախագիծ. եթե մենք ունենք արգելք սահմնանադրական մակարդակի վրա, պետք է նաև ունենանք հանցակազմ, որը ներառված է մեր նախագծի մեջ: Ցավոք սրտի, այդպիսի հանցակազմ ընդհանրապես նախատեսված չէ:

_ Այսինքն՝ այս պահին շրջանառության մեջ դրված նախագծում չկա:

_ Ո՛չ, չկա: Բացի դրանից, պետք չէ դիտել, որ կլոնավորումը չարիք է: Կլոնավորման 2 տեսակ կա. մեկը՝ թերապևտիկ: Միջազգային մակարդակում թերապևտիկ կլոնավորման հետ կապված բացարձակ արգելք գոյություն չունի: Իհարկե, էթիկայի տեսանկյունից  որոշ մոտեցումներ կան, բայց բացարձակ արգելք գոյություն չունի: Թերապևտիկ կլոնավորումն ի՞նչ է մեզ տալիս. հնարավորութուն ենք ստանում որոշակի մեթոդներով օգնել մարդկանց, բուժել այն մարդկանց, ովքեր համարվում են անբուժելի հիվանդներ, ստանալ ցողունային բջիջներ, բայց չի կարելի ասել, որ դա էլ բացարձակ դրական երևույթ է: Յուրաքանչյուր երևույթ պետք է ունենա իր սահմանափակումները, այսինքն՝ մենք պետք է ունենանք օրենք, որում կնշվի, թե որ էմբրիոնների վրա, որտեղից կարող ենք դա ստանալ. չէ՞ որ դա նաև մարդկային արժանապատվության հետ կապված հարց է: Մեծ Բրիտանիայում, օրինակ, գոյություն ունի օրենք, որը թույլատրում է հետազոտություններ անցկացնել մինչև 14 օրական մարդկային էմբրիոնի վրա: Հայաստանում ընդհանրապես ոչ մի նորմ չկա, որն ասի՝ հնարավո՞ր է արդյոք ընդհանրապես հետազոտություն անցկացնել, թե՝ ոչ:

_ Իսկ եթե չկա, արդյո՞ք դա չի նշանակում, որ չի կարելի այդ ուղղությամբ որևէ բան անել:

_  Ոչ, ինչը արգելված չէ, դա թույլատրված է:

_ Միանշանակ մի ամբողջ դաշտ, փաստորեն, կարգավորված չէ, և մարդու իրավունքների բազմաթիվ խախտումներ կարող են տեղի ունենալ՝ սկսած Ձեր կողմից ներկայացված սննդի հետ կապված խնդիրներից մինչև  կլոնավորման հետ կապված խնդիրները: Քանի որ նոր է ընդունվել փոփոխություններով Սահմանադրությունը, և այդ դրույթը կա, միգուցե նախագիծն ավելի վաղ է պատրաստված եղել, և կարելի է այս ընթացքում առաջարկել և այդ արգելքները քրեորեն հետապնդելի դարձնել, սահմանադրական նորմը նաև ունենալ Քրեական օրենսգրքում՝ որպես արգելող նորմ: Սա շատ լավ առաջարկություն է, ես անպայման հետամուտ կլինեմ: Ես կխնդրեի ներկայացնել, թե մեզ մոտ գիտական մակարդակում ի՞նչ է արվում այս ոլորտում, այսինքն՝ արդյոք այս բնագավառում մենք ունե՞նք բուհական դասագիրք: Ինձ համար՝ որպես իրավաբանի,  այս ոլորտը մութ անտառ է, ես հիմա ռադիոլսողների հետ միասին լուսավորվում եմ Ձեր ներկայացրած խնդիրների հետ կապված:

_ Դասագիրք, որպես այդպիսի, չունենք: Ասել, որ չունենք իրավաբաններ, որոնք զբաղվում են այդ հարցով, չեմ ասի: Իհարկե զբաղվում են, դրանք առանձին աշխատություններ են: Խնդիրն այն է, որ շատ սպեցիֆիկ ոլորտ է. որպեսզի ինչ-որ մի բան արգելես, պետք է հասկանաս՝ ինչն ես արգելում, այսինքն՝ մենք հիմա գտնվում ենք բնական և հումանիտար գիտությունների հատման կետում: Միայն իրավաբանը կամ միայն բիոէթիկը նշված հարցերին պատասխան տալ չի կարող:

_ Այո, ես հասկացա, որ այդտեղ խորը, ոչ իրավաբանական հարցեր կան:

_ Դա կոնսոլիդացիայի հարց է: Տվյալ տեսանկյունից որևե դասագիրք կամ օրենք գրելու համար պետք է բավականին մեծ ներուժ, և դա ոչ  միայն իրավաբանների ներուժն է:

_ Իսկ ուղղակի վերցնել միջազգային փորձը և կիրառել, ասենք, նույն արգելման հետ կապված, դա տարբերա՞կ է:

_ Յուրաքանչյուր հասարակություն ունի իր հասարակական յուրահատուկ հարաբերությունները: Այն, ինչ մեզ տալիս է, օրինակ, եվրոպական մոդելը, Դուք ինքներդ էլ լավ գիտեք, որ շատ բաներ մեզ մոտ ընդունելի չեն՝ զուտ բարոյական, մարդկային հարաբերությունների տեսանկյունից:

_ Ես արգելումը նկատի ունեմ: Տեսեք՝ Ադրբեջանի օրինակն արդեն կա, այսինքն՝ այնտեղ Քրեական օրենսգրքով արգելված է գենետիկորեն մոդիֆիկացված ինչ-որ սնունդ արտադրել կամ ներմուծել երկիր: Գոնե սկզբի համար մենք կարող ենք նման արգելքներ ունենալ:

_ Յուրաքանչյուր օրենք, վերցնենք Քրեական օրենսգիրքը, զարգացման համար պետք է ունենա որոշակի վերլուծություններ, որոշակի փորձի վերլուծություն: Մենք կարող ենք ուղղակի վերցնել արտասահմանյան երկրներում գործող օրենքները, վերլուծել և հասկանալ, թե ինչն է մեզ համար ավելի ընդունելի:

_ Ինչն ինչի համար են արվել:

_ Այո, իհարկե: Մեր հասարակության համար արդյոք ընդունելի կլինի՞ նույն էմբրիոնների վրա ինչ-որ հետազոտություններ անցկացնելը, ինչպես, օրինակ, արվում է Մեծ Բրիտանիայում: Հակառակ տեսանկյունն էլ կա. Գերմանիայում ընդհանրապես արգելված է:

_ Ես կարծում եմ՝ մեզ մոտ արգելելու ճանապարհով կգնա:

_ Ո՞րը ընդունելի կլինի, ո՞ր ուղղությամբ մենք կգնանք. դա, ինձ թվում է, հասարակությունը պետք է որոշի:

_ Մենք կարող ենք ասել, որ քանի կարգավորված չէ, նմանատիպ փորձեր կարող են արվել: Կարող է և արվում է, և ոչ ոք չգիտի:

_ Իհարկե, կարող է արվել: Եվ դա շատ վտանգավոր է, որովհետև մենք բաց դաշտ ենք այն կազմակերպությունների համար, որոնք ներկայումս գործում են, շատ տեղերում գործում են նաև անօրինական. նույն Կլոնաիդը, որը զբաղվում է կլոնավորմամբ: Տեսեք՝ Դուք խոսեցիք արտասահմանյան երկրների փորձի կիրառման մասին. մի քանի տասնամյակ է՝ Իսպանիայի և Ֆրանսիայի Քրեական օրենսգրքում գոյություն ունի առանձին բաժին, որտեղ նշվում են հենց բիոբժշկության, բիոէթիկական հանցագործությունները: Հայաստանյան օրենսգրքի մեջ երբևէ չի եղել, և նախագծում միայն կարող եմ նշել, երևի, էֆթանազիան, որի համար առանձին, հատուկ հանցակազմ է նախատեսում: Մնացած դեպքերում՝ կապված գենային մանիպուլյացիաների կամ էմբրիոնների, նրանց գիտափորձերի,  որևէ նորմ մենք չունենք:

_ Եվ հիմա, փաստորեն, լավ հնարավորություն ունենք նոր Քրեական օրենսգրքում անդրադառնալու և որոշակի կարգավորումներ մտցնելու, արգելքներ ունենալ գոնե այն մասերով, որոնք հասկանում ենք՝ ինչ է կամ ինչ հետևանքներ կարող են ունենալ շատ արագ::

Մեր ժամանակը սպառվեց: Ես շատ շնորհակալ եմ և հույս ունեմ, որ դեռ Ձեզ կհրավիրենք, և Դուք կընդունեք հրավերը, որովհետև այս թեման իրապես  հետաքրքիր է և շատ մեծ՝ մեկ հաղորդման շրջանակում քննարկելու և ավարտելու համար: Բայց, ամեն դեպքում, մենք կհանդիպենք: Սիրելի ռադիոլսողներ, մեր հյուրն էր իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Լուսինե Վարդանյանը: Մենք խոսում էինք բիոէթիկայի եւ իրավունքի համադրման մասին: Եթերում «Իրական իրավունք» հաղորդաշարն էր: Եվ ձեզ հետ էր ԱԺ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը:

 

Բեռնեք Հայկական Լրատվական Ռադիոյի հավելվածները այստեղ՝




website by Sargssyan